حقوق دسته بندی نشده

پایان نامه تحوّل نظام حقوقی حاکم بر فضای ماوراء جو

 دانلود متن کامل پایان نامه مقطع دکتری رشته حقوق

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد علوم و تحقیقات تهران

 

 

رساله دکتری رشته حقوق بین‌الملل عمومی(Ph. D)

 

 

عنوان :

تحوّل نظام حقوقی حاکم بر فضای ماوراء جو

 

 

سال تحصیلی 92-1391

   

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب تفصیلی

عنوان                                                                                                                                                                    صفحه

 

اختصارات

 چکیده

   مقدمه 

بخش اوّل: پیدایش نظام حقوقی فضا و کالبد شکافی منشورفضا 10

فصل اوّل: محتوا، ویژگی‌ها و تاریخچه نظام حقوق فضا 11

گفتار اوّل: محتوای نظام حقوقی حاکم بر فضا 11

مبحث اول: چیستی «نظام حقوقی». 11

مبحث دوم: مؤلفه‌های هستی بخش نظام حقوق فضا 12

گفتار دوم: مفاهیم و ویژگی‌های حقوق فضا 13

مبحث اول: تعریف، مفهوم و هدف حقوق فضا 13

مبحث دوم: ویژگی‌های خاص نظام حقوق فضا 14

مبحث سوم: چارچوب مفهومی فضای ماوراء جو و اجرام سماوی.. 15

گفتارسوم: سیر تکامل تاریخی نظام حقوق فضا 16

مبحث اول: دوران قبل ازجنگ جهانی دوم 16

مبحث دوم: دوران پس ازجنگ جهانی دوم 20

فصل دوم: نقش ساختارها، قوانین ملی و منابع حقوق بین­الملل در تحول حقوق فضا 22

گفتار اول : نقش سازمانها و نهادهای بین‌المللی. 22

مبحث اول : نقش نهادهای غیروابسته به سازمان ملل. 22

الف) نهادهای غیردولتی و موسسات بین‌المللی.. 23

ب) سازمان‌های ملی فضایی.. 24

ج) سازمان‌های بین‌الدولی.. 27

د) سازمان‌های منطقه‌ای.. 29

مبحث دوم:  نهادهای وابسته به سازمان ملل. 30

الف) سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد(UNESCO) 31

ب) دفتر امور فضای ماوراء جو سازمان ملل (UNOOSA) 31

ج) اتحادیه بین‌المللی ارتباطات (ITU) 32

د) کمیته استفاده صلح‌آمیز ازفضای ماوراء جو (COPUOS) 33

ه) کنفرانس‌های فضایی سازمان ملل. 35

گفتاردوم: قوانین فضایی ملی. 37

مبحث اوّل: قوانین فضایی کشورهای کامن لو. 38

مبحث دوم: قوانین کشورهای اسکاندیناوی.. 43

مبحث سوم: قوانین کشورهای رومی ژرمنی. 46

مبحث چهارم: قوانین کشورهای تابع نظام سوسیالیستی. 47

گفتارسوم: نقش منابع حقوق بین‌الملل در تحوّل حقوق فضا 50

مبحث اول: قواعد عرفی. 50

مبحث دوم: اصول کلی حقوق. 53

مبحث سوم: رویۀ قضایی و نظریۀ علمای حقوق. 54

فصل سوم: ظهور معاهده فضا و چالش‌های همزاد با آن. 56

گفتار اول: پیدایش معاهده فضا 56

مبحث اوّل: مراحل بلوغ نظام حقوق فضاو تکوین معاهده فضا 57

مبحث دوم: ساخت و پرداخت اصول اساسی معاهده فضا 60

مبحث سوم: چالش‌ها و نارسایی‌های معاهده فضا 63

گفتاردوم: مجادله بر سرتحدید‌حدود فضا 74

مبحث اوّل: تحدید‌حدود فضا در رویه دولت‌ها 75

مبحث دوم: تحدید‌حدود فضا در نظریات و دکترین.. 79

گفتارسوم: حاکمیت دولت‌ها درفضا 81

مبحث اوّل: گستره حاکمیت دولت‌ها در قلمرو هوایی.. 82

مبحث دوم: ضرورت تعیین حاکمیت دولت‌ها درفضا 83

مبحث سوم: رویه دولت‌ها در تعیین قلمرو حاکمیتی.. 84

مبحث چهارم: چالش‌های اعمال حاکمیت.. 85

گفتارچهارم: صلاحیت و چالش‌های ناشی از آن. 88

مبحث اوّل: مبانی صلاحیت در نظام‌های حقوقی.. 88

مبحث دوم: صلاحیت درفضا 89

الف) صلاحیت کیفری …………………………………………………………………………………………………………………………89

ب) صلاحیت مدنی …………………………………………………………………………………………………………………………….94

بحث سوم: چالش‌های اعمال صلاحیت………………………………………………………………………………………………………..95

گفتارپنجم : نظامی سازی فضا…………………………………………………………………………………………………………………….99

‏مبحث اوّل: اصل استفاده مسالمت آمیز از فضا 99

‏مبحث دوم: گسترش تسلیحات به فضا در اسناد حقوقی.. 102

مبحث سوم: مشروعیت کاربرد انواع تسلیحات فضاپایه. 103

مبحث چهارم: چالش‌های حقوقی ناشی از تسلیحات فضایی.. 106

بخش دوم: حقوق اشتقاقی حاکم برفضا و چالش‌های مؤخر برمعاهدات فضایی. 111

فصل اول: حقوق اشتقاقی از معاهده فضا و نارسایی‌های آن. 112

گفتار اوّل : فضانوردان و اشیای فضایی. 112

مبحث اوّل: چارچوب مفهومی از فضانورد و گزینش آنان. 113

الف) طبقه‌بندی ونحوهگزینش فضانوردان. 113

ب) مقررات حاکم بر‌گزینش فضانوردان. 112

مبحث دوم: آثارحقوقی شناسایی فضانوردان به‌عنوان «نمایندگان بشریّت» 113

مبحث سوم: وجه تمایز فضانوردان از گردشگران فضایی.. 116

مبحث چهارم: چالش‌های موافقتنامه نجات.. 118

گفتاردوم: نظام مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها در قبال فعالیت‌های فضایی. 123

مبحث اوّل: نظام مسئولیت بین‌المللی درفضا 124

مبحث دوم: انواع مسئولیت درفضا 125

الف) مسئولیت برای «اعمال ممنوعه» و مسئولیت «اعمال منع نشده» 126

ب) مسئولیت ناشی از عدم «سعی و کوشش کافی» 126

ج) مسئولیت ناشی از «فعالیت‌های فوق العاده خطرناک» 127

مبحث سوم: حل اختلافات درکنواسیون مسئولیت.. 128

الف) طرح دعوی و مهلت زمان آن. 128

ب) ایجاد کمیسیون دعاوی.. 130

مبحث چهارم: چالش‌های کنوانسیون مسئولیت.. 131

الف) چالش تعاریف و مفاهیم. 131

ب) نقص‌های کنوانسیون مسئولیت.. 145

گفتارسوم: ثبت اشیای فضایی و مشکلات حقوقی آن. 148

مبحث اوّل: انواع ثبت.. 148

الف) ثبت ملی.. 149

ب) ثبت بین‌المللی.. 150

مبحث دوم: جمع آوری، ثبت و انتشار اطلاعات مربوط به اشیای فضایی.. 151

مبحث سوم: چالش‌های کنوانسیون ثبت.. 152

گفتارچهارم: کالبد شکافی موافقتنامه ماه و آسیب­های فرا روی آن. 157

مبحث اوّل: پیدایش موافقتنامه ماه و سایر اجرام آسمانی.. 157

مبحث دوم: چالش‌های حقوقی ناشی از موافقتنامه ماه و سایر اجرام آسمانی.. 159

مبحث سوم: مالکیت و انتقال منابع استحصالی از ماه : تقابل با «میراث مشترک بشریت»؟. 164

فصل دوم: چالش‌های مؤخر بر معاهدات حقوق فضا 169

گفتار اول: حقوق مالکیت درفضا 170

مبحث اوّل: ممنوعیت تملیک فضا و اجرام سماوی.. 170

مبحث دوم: چالش‌های حقوق مالکیت در فضا 171

گفتار دوم: همکاری‌های بین‌المللی. 174

مبحث اوّل: عرصه‌های مختلف همکاری‌.. 174

مبحث دوم: حوزه‌های مختلف همکاری.. 177

گفتارسوم: مشکل محیط زیست فضا و زباله های فضایی.. 181

مبحث اوّل: محیط زیست فضا و پیامدهای حقوقی آن. 181

مبحث دوم : معضل زباله‌های فضایی.. 187

مبحث سوم: اقدامات نهادهای فضایی در حفاظت ازمحیط زیست.. 194

گفتارچهارم: توسعه فناوری‌های فضایی.. 197

مبحث اوّل: ماهواره‌ها 198

مبحث دوم: پرتابگرها و پایگاه ها و ایستگاه‌های فضایی.. 204

الف) پرتابگرها و پایگاه های پرتاب.. 204

ب) ایستگاه‌های فضایی.. 206

ج) حقوق حاکم بر ایستگاه‌های فضایی.. 210

د) چالش‌های حقوقی ایستگاه‌های فضایی.. 212

مبحث سوم: وسایل و تجهیزات جدید فضایی.. 212

مبحث چهارم:  فضاپیماها و ویژگی‌های آنها 216

مبحث پنجم: حقوق حاکم بروسایل حمل و نقل فضایی.. 221

الف) انتخاب قانون حاکم. 221

ب) مقررات مربوط به ثبت و صلاحیت.. 222

ج) مقررات مربوط به «پروازهای فضایی بین‌المللی» 223

بخش سوم: ایجاد نظام حقوقی مطلوب برای فضا 225

فصل اول: بهره برداری­های عمومی یا خصوصی از فضا 226

گفتار اوّل: فضا به‌عنوان قلمرو عمومی. 226

مبحث اوّل: اصول حقوقی حاکم بر اموال عمومی.. 228

الف) محدودیت‌های بهره‌برداری از مشترکات عمومی.. 230

ب) بهره‌برداری از مشترکات عمومی در رویۀ دولت‌های فضایی.. 231

مبحث دوم: پیدایش حقوق مالکیت درمشترکات عمومی.. 231

الف) تحدید مشترکات عمومی.. 233

ب) وجوه تمایز «شیء مشترک» با «شیء بلاصاحب» 233

گفتار دوم: فضا به‌عنوان قلمرو خصوصی و تجاری.. 235

مبحث اوّل: سیر تکاملی فعالیت‌های خصوصی.. 235

مبحث دوم: حوزه‌های مشارکت بخش‌خصوصی در فعالیت‌های فضایی.. 237

الف) خدمات ارتباطات راه دور. 237

ب) فعالیت‌های پرتابی.. 239

ج) سنجش از دور. 239

د) پخش مستقیم ماهواره‌ای.. 240

گفتار سوم: سرمایه‌گذاری در فضا 245

مبحث اوّل: راه های تشویق سرمایه‌گذاری.. 245

مبحث دوم: فعالیت‌های فضایی تجاری نهادهای غیردولتی.. 247

گفتار چهارم: فعالیت‌های تجاری و مسئولیت بین‌المللی.. 248

مبحث اوّل: مسئولیت بین‌المللی بخش‌خصوصی.. 248

مبحث دوم: سازوکار حل اختلافات فضایی بخش‌خصوصی.. 252

مبحث سوم: مسائل جدید پیش روی شرکت‌های فضایی.. 253

فصل دوم: پدیده‌های حقوقی نوظهور. 159

گفتار اوّل: گردشگری و روادید فضایی.. 259

مبحث اول: گردشگری فضایی. 260

مبحث دوم: روادید فضایی. 264

گفتاردوم: بیمه فضایی.. 265

مبحث اول: گستره پوشش بیمه فضایی. 266

مبحث دوم: بیمه اشخاص ثالث.. 267

گفتار سوم: پرچم مصلحتی درفضا 270

مبحث اول: مفهوم پرچم مصلحتی. 271

مبحث دوم: پرچم مصلحتی راهی برای فرار از ثبت اشیای فضایی. 271

گفتار چهارم: حقوق مالکیت معنوی.. 273

مبحث اول: مفهوم حقوق مالکیت معنوی.. 273

مبحث دوم: حقوق مالکیت معنوی درمقابل اصل منع تخصیص…. 274

گفتار پنجم: مدیریت تردد فضایی.. 275

مبحث اول: حوزه‌های مدیریت تردد فضایی. 276

مبحث دوم: لزوم تدوین چارچوب حقوقی. 277

گفتارششم: فناوریهای فضایی با کاربرد دوگانه. 278

مبحث اول: ضرورت تفکیک فناوریها 279

مبحث دوم: مقررات کنترل انتقال فناوری.. 279

فصل سوم: طراحی نظام حل وفصل اختلافات فضایی. 283

گفتار اوّل: سازوکارهای حل و فصل اختلافات فضایی. 283

مبحث اوّل: استفاده از سازوکارهای معاهداتی.. 284

مبحث دوم: استفاده از آئین‌کار نهادهای تجاری بین‌المللی.. 286

گفتار دوم: ضرورت ایجاد ساز وکار تخصصی حل اختلافات.. 287

مبحث اوّل: ویژگی‌های ساز‌وکار حل اختلافات.. 287

مبحث دوم: طراحی سازوکار مناسب: مرجع تخصصی حل اختلافات.. 287

فصل چهارم: بسوی ایجاد یک نظام حقوقی مطلوب. 290

گفتار اوّل: ویژگی‌ها و بایسته های یک نظام حقوقی مطلوب.. 291

مبحث اول: ویژگی های نظام حقوقی مطلوب.. 291

مبحث دوم: بایسته‌ها و الزامات تدوین نظام حقوقی مطلوب.. 292

مبحث سوم: شاخص های نظام جدید حقوق فضا 294

گفتار دوم: بازنگری و تجدیدنظر در اسناد حقوق فضا 298

مبحث اول: اقدامات مجمع عمومی و کوپیوس در بازنگری معاهدات.. 298

مبحث دوم: توسعه حقوق فضا از طریق اصلاح اسناد حقوقی.. 301

مبحث سوم: استفاده از رهیافت‌های کنفرانس سوم حقوق فضا 303

گفتارسوم: گامهای اساسی برای طراحی نظام حقوقی مطلوب.. 306

مبحث اول: شناخت رفتار بازیگران جدید در عرصه فضا 306

مبحث دوم: شناخت نقاط ضعف معاهدات فضایی.. 308

مبحث سوم: استفاده از حقوق قوام نیافته. 309

مبحث چهارم: گزینش و تجمیع مقررات معاهداتی در یک سند واحد. 311

گفتارچهارم: قرینه‌سازی نظام حقوق فضا با سایر نظام‌های حقوقی. 313

مبحث اول: قرینه‌سازی حقوق فضا با نظام حقوقی حاکم بر قطب جنوب.. 313

مبحث دوم: استفاده از حقوق بین‌الملل هوایی در فضای ماوراء جو………………………………………………………………..315

مبحث سوم: تعمیم نظام حقوقی حاکم بر دریاها به فضای ماوراء جو. 316

گفتارپنجم: ایجاد ساختار و طراحی الگوی نظام مطلوب حقوق فضا 325

مبحث اول: ایجاد نهاد ناظر بین‌المللی بر فعالیت‌های فضایی. 325

مبحث دوم: طراحی الگوی مطلوب نظام حقوق فضا 327

نتیجه‌گیری.. 329

منابع . 338

واژگان و اصطلاحات.. 352

جداول و نمودارها (ضمیمه 1و2) 354

اسناد حقوق فضا (ضمیمه 3) ……………………………………………………………………………………………………………. 369

اختصارات:

 

AASL: Annals of Air and Space Law

AEB: Agencia Espacial Brasileira

AIAA: The American Institute of Aeronautics and Astronautics

AJIL: American Journal of International Law

APSCO: Asia Pacific Space Cooperation Organization

ASAT: Anti-Satellite Weapons

BNSC: British National Space Centre

BYIL: British Year Book of International Law

COPUOS: Committee on the Peaceful Uses of Outer Space

COSPAR: The committee on Space Research

CSA: Canadian Space Agency

DBS: Direct Broadcasting Satelitte

ECSL: European Centre for Space Law

EPC: Environment Protection Committee.

ESA: Europe Space Agency

EUTELSAT : The European Telecommunications Satellite Organization

FAA: Federal Aiviation Agency

FCC: Federal Communications Commission

GEO: Geostationary Earth Orbit

GLONASS: Global Navigation Satellite System

GPS: Global Positioning System

HCOC: the Hague Code of Conduct against Ballistic Missile Proliferation

IAA : International Academy of Astronautics

IADC: The Inter-Agency Space Debris Coordination Committee

IAF: International Astronautical Federation.

ICAO: International Civil Aviation Organization

ICSC: Interim Communications Satellite Committee,

ICSID: International Centre for Settlement of Investment Disputes.

IGA: The International Space Station Intergovernmental Agreement

IISL: International Institute of Space Law

ILA: International Law Association

ILC: International Law Commission

ILM International Legal Materials, American Society of International

IMO : International Maritime Organization.

INMARSAT: The International Mobile Satellite Organisation.

INTELSAT: The International Telecommunication Satellite Organisation.

ISA: Italian Space Agency

ISMA: International Satellite Monitoring Agency

ISRO: Indian Space Research Organization

ISS: International Space Station

ITAR : International Traffic in Arms Regulations

ITSO : The International Telecommunications Satellite Organization

ITU: International Telecommunication Union

  1. Sp. L.: Journal of Space Law (University of Mississippi).

JAXA: Japan Aerospace Research Agency

NASA: National Aeronautics and Space Administration (US)

NPS: Nuclear Power Satellite

OOSA: UN Office for Outer Space Affairs

PAROS : Prevention of Arms Race in Outer Space

PCIJ: Permanent Court of International Justice

RIAA: Reports of International Arbitral Awards

RLVs : Reusable Space Vehicles

RR ITU: Radio Regulations (Geneva: ITU)

SASA : Swedish Act on Space Activities

SMC: The Space and Missile Systems Center

SPS: Solar Power Satellites

STM :Space Traffic Management

UNCED: United Nations Conference on Environment and Development

UNEP: United Nations Environment Programme

UNIDROIT: International Institute for the Unification of Private Law

UNISPACE : United Nations Conference on the Peaceful Uses of Outer Space

UNISPASE III:Third U. N. Conference on the Exploration and Peaceful Uses of Outer Space

UNOOSA: United Nations Office for Outer Space Affairs

WARC : I.T.U.,World Administrative Radio Conference

WIPO: World Intellectual Property Organization

WMO : The World Meteorological Organization

WMS: Worldwide Monitoring Systems

پیش‌گفتار

حقوق فضا شاخه‌ای از حقوق است که در برگیرنده قوانین ملی و بین‌المللی حاکم بر فعالیت‌ها در‌فضای ماوراء جو است. به رغم کوشش‌های فراوان حقوقدانان و دولت‌مردان، رشد شتابان فناوری در این قلمرو باعث گردیده جامعه بین‌المللی هنوز قادر به ارائه چارچوب «نظام جامع حقوق فضای ماوراء جو» نباشد. با این حال، اکثر صاحب‌نظران و محققان تحوّل نظام حقوق فضا را در ایجاد مبانی، اصول، قواعد و مقررات در دهه 60 و 70 میلادی مثبت ارزیابی می‌کنند، اما نسبت به ناکارآمدی آن برای همسویی با فناری و فعالیت بازیگران در آینده متفق القول هستند و به ایجاد یک ساختار جدید اقبال خوبی نشان می‌دهند. تحوّل در نظام حقوقی حاکم بر فضای ماوراء جو مستلزم بازتعریف قواعد موجود و ایجاد سازوکارهای نهادی جهت نظارت بر فعالیت‌ها و خروج از حالت انفعالی به سمت انعطاف‌پذیری و پویایی در مقابل پدیده‌های نوظهور و طرح‌های نظری جدید در این حوزه است.

ایجاد نظام حقوقی مطلوب نیازمند انجام کارهای مطالعاتی و تحلیلی، نقد مبانی نظری جهت شناسایی نقاط ضعف و قوّت نظام کنونی به منظور دستیابی به ابعاد و مؤلفه‌های نظام جدید است. لذا پژوهشگرانی که بخواهند در این حوزه تحقیق کنند بایستی حداقل از دو ویژگی ممتاز ـ یعنی آشنای با مباحث فنّی علوم فضایی و دیگر تسلط به مسائل حقوقی ـ برخوردار باشند.

هرچند انتخاب موضوع رساله به این گستردگی، گامی بلند در تولید ادبیات حقوق فضا و شناسایی کاستی­ های آن  در قالب یک تز دکتری بود، امّا با توجّه به آغاز فعالیت‌های فضایی در کشور و ورود ایران به باشگاه فضایی از یک طرف و نبودِ الگوی جامع الاطراف از نظام حقوق فضا در سطح بین‌المللی از طرف دیگر؛ پس از مشورت با اساتید محترم بر آن شدم تا ضمن تحلیل وضعیت کنونی، الگوی مطلوب حقوق فضا را ارائه نمایم. لذا پس از انتخاب موضوع رساله، در گام نخست با جمع‌آوری، ترجمه و تحلیل محتوای اسناد و متون مرتبط به حقوق فضا، چالش‌ها و نواقص آنها را استخراج و سپس مبتنی بر این تحلیل الگوی کلی و اولیه را پیشنهاد کرده‌ام. رجاء واثق دارم نتایج این پژوهش می‌تواند معضلات نظام کنونی را نمایان سازد و نظر محققان و دانشجویان به این نارسایی ها جلب کند. امید است نگارش این رساله بتواند توجه مجامع بین‌المللی را به خلاءهای حقوقی این حوزه معطوف سازد و زمینۀ را برای توسعه هرچه بیشتر نظام حقوق فضا از یک سو و تدوین و تصویب قوانین و مقررات داخلی از سوی دیگر فراهم سازد.

چکیده

برکسی پوشیده نیست که پیشرفت فناوری تأثیر شگرفی بر زندگی بشر دارد. انسان نمی‌تواند از پیشرفت دانش عقب بماند زیرا باید پاسخگوی احتمالات آینده باشد و قبل از بروز هرگونه واقعه پیش‌بینی‌های لازم را به‌عمل آورد. یکی از حوزه‌هایی که جولانگاه توسعه فناوری است و فناوری در آن نقش اصلی را بازی می‌کند قلمرو فضای ماوراء جو است. امروزه این عرصه با سرعت خیره کننده‌ا‌‌ی مورد کاوش و بهره‌برداری قرار می‌گیرد و هر لحظه در آن پدیده جدیدی کشف می‌شود یا اتفاق غیرمنتظره‌ی می‌افتد. نظام حقوق فضا که تنظیم کننده اصول حاکم بر فعالیت‌های بشر در این حوزه راهبردی است باید مرحله به مرحله با پیشرفت‌ها و متعاقب آن حرکت کند و ساز‌وکارهای مناسب و مورد نیاز را در زمان ارائه نماید. برای تحقق این هدف غایی دولتها باید در انعقاد معاهدات و اسناد حقوقی الزام‌آور از خود سرعت عمل بیشتری نشان دهند تا در نتیجه آن نظام حقوق فضا از جامعیت و پویایی لازم برخوردار شود.

نخستین گام بسوی توسعه نظامِ حقوق فضا این است که جامعه بین‌المللی باید راهی را برای رسیدن به پایبندی مستحکم‌تر به هنجارهای بنیادین حقوق فضا پیدا کند و از آن مهّمتر مؤلفه‌های تشکیل دهنده این نظام حقوقی را همگام با متغیرهای محیطی آن نظیر توسعه فناوری و علوم فضایی به‌روز رسانی و نوسازی نماید. برای تحقق این هدف، مسئله اصلی این تحقیق همانا یافتن مؤلفه‌های تشکیل دهنده تحوّل نظام حقوق فضا از طریق کالبدشکافی وضعیت موجود با رویکرد نقّادانه و تبیین وضعیت مطلوب است تا بتواند ضمن توسعه ادبیات حقوق فضا در کشور، بستری مناسب برای مطالعات نظری و کاربردی در آینده فراهم نماید.

نتایج این تحقیق ثابت می‌کند که نظام کنونی حقوق فضای ماوراء جو بسیار سُست، معیوب، ناقص و شکننده است. وجود نقاط ضعف فراوان و عقب ماندگی از محور توسعه، آن را در معرض تفسیرهای متفاوت و بروز چالش‌های بزرگی قرار داده است. این پژوهش تلاش دارد با تجزیه و تحلیل اسناد و نشان دادن نقاط ضعف نظام حقوقی حاکم بر فضا، راه‌حل‌هایی برای تقویت ساختار، تدوین مقررات و اصلاح معاهدات در راستای الحاق بیشتر دولت‌ها به آنها ارائه نماید. برآیند کلی تحقیق گویای آن است که گسترش فزاینده فعالیت‌‌ دولت‌ها و بازیگران جدید در فضای ماوراء جو پیامدهای مثبت و منفی را به‌وجود آورده است، لیکن نظام کنونی حقوق فضا – اگر بتوان نام نظام حقوقی را بر آن نهاد ـ نه می‌تواند از فرصت‌های ایجاد شده استفاده بهینه نماید و نه قادر است چالش‌ها و تهدید‌های پیش روی را از طریق خردِ جمعی و درک مسئولیت مشترک و تقویت همکاری‌های بین‌المللی از بین ببرد. لذا تحوّل حقوق فضا مستلزم بازنگری در ساختارها، قواعد و مقررات و سازوکار حل وفصل اختلافات فضایی با بهره‌گیری از سایر نظامهای حقوقی مشابه مانند نظام حقوقی حاکم بر دریاها و یا حقوق هوایی است که در تحقیق حاضر این مقارنه را تا حدی که زمان و مقررات اجازه داده انجام گرفته و حوزه‌های مشترک آنها جهت تعمیم به نظام حقوق فضا مشخص گردیده است.

 

مقدمه

«حقوق جدیدی روابط را در آسمانها اداره خواهد کرد. این حقوق، حقوق هوایی نخواهد بود

 بلکه مطمئناَ حقوقی مربوط به فضای ماوراء جو خواهد بود».   «امیل لود»[1]

با این که زمین ماوای اصلی و زیستگاه و مأمنی برای ادامه حیات افراد انسانی است، اما دامنه دانش بشری هیچ‌گاه محدود به این گستره کوچک از هستی نشده و همواره درپی کشف رمز و راز هستی در کلیّت آن به ویژه افزایش فضای زیستی بشری و تقویت بقای آن بوده است.[2]

در نگرش ایدئولوژیک وجود آسمانها و زمین تنها بخشی از مخلوقات و آورده‌های خداوند است و انسان به تأمل و تفکر پیرامون آنها به‌عنوان گامی برای پی بردن به حقیقت هستی فراخوانده شده است. بیش از 2500‌سال قبل از میلاد، مردم به ستاره‌ها، سیارات و آسمانها با انگیزه‌های مختلف از قبیل موضوع‌های علمی، مذهبی و اجتماعی می‌نگریستند. توجّه اولیه بشر به آسمانها و کُرات بیشتر پیرامون مسائلی همچون چگونگی پیدایش آنها معطوف بود. از میان تمدن‌های باستانی که به علم نجوم و ستاره شناسی علاقه داشتند، تمدّن مشرق زمین بود که برای نجوم اهمّیت خاصی قائل بود، به‌ ویژه در ایران باستان، هندوستان و مصر، دانشمندان مُقدّرات خود را به علم نجوم پیوند می‌زدند و جایگاه ویژه‌ای برای خورشید و کُرات آسمانی در سرنوشتِ آینده خود قائل بودند. یونانیان نیز به دلیل نزدیکی با مشرق زمین به مبانی نجوم و علوم فضایی علاقمند بودند و مکاتبی نیز در این خصوص پدید آوردند. در ایران نیز دانشمندانی همچون حکیم زکریّای رازی، ابوریحان بیرونی، ابن سینا، ابن مسکویه، ابراهیم بن حبیب فزاری[3] و قطب الدین شیرازی[4] در علم هیأت و نجوم نظرات و دیدگاه های علمی ارزشمندی را ابراز داشتند.

تا قرن چهارم پیش از میلاد، درخصوص مسائل مربوط به طبیعت و نجوم تلاش‌های زیادی انجام شد، امّا از قرن چهاردهم پس از میلاد بود که نظرات علمی در این عرصه ابراز شد. در قرن شانزدهم اخترشناسان ایتالیایی، فرانسوی، انگلیسی، آلمانی به مطالعه علم نجوم پرداختند. تلاش این محققان موجب شد در قرن هفدهم نظرات بطلمیوس درمورد مرکزیّت خورشید باطل شود و حرکات وضعی زمین و سایر سیّارات مشخص شدند. اوج پیشرفت این دانش را در نیمه دوم قرن نوزدهم و قرن بیستم شاهد هستیم که نشان می‌دهد مطالعه در این حوزه بایستی مبتنی بر مشاهده آثار طبیعت و تحقیقات علمی باشد.[5]

چاپ داستانهای تخیلی و تصورات پیش‌گویانه «ژول ورن» در کتاب «از زمین تا ماه»[6] و سخنرانی های «امیل لود» افکار بشر را به فضای لایتناهی ماوراء‌جو معطوف کرد. درپی تلاش‌های برادران رایت در 1903 که در عرصه هوایی صورت گرفت، به‌تدریج پیشرفت‌های حوزه هوایی به قلمرو فضایی سرایت نمود و مشابه اقدامی که برادران رایت در هوا به‌عمل آوردند، شوروی در پرتاب سفینه «اسپوتنیک1»[7] برای فضای ماوراء جو انجام داد و رؤیاهای سفر بشر به فضا به واقعیت پیوست. به دنبال این اقدام، بلوک غرب به‌ویژه ایالات متحده نتوانست این عرصه را برای جولان دادن رقیب خالی بگذارد بنابراین درصدد برآمد اقدامات مشابهی را انجام دهد که این نقطه آغاز تنش میان بلوک غرب و شرق بود. این روند نمی‌توانست بدون وجود قواعد ناظر و کنترل کننده ادامه پیدا کند زیرا فضا به صحنه رویارویی دو ابرقدرت تبدیل می شد، بدین ترتیب جامعه بین‌المللی و در رأس آن سازمان ملل مصمم شدند تا نسبت به ایجاد یک نظام حقوقی خاص و خود بسنده[8] اقدام کنند.

لزوم تدوین قواعد و مقررات برای استفاده صلح‌آمیز از فضا، مجمع عمومی سازمان ملل متحد را وادار کرد براساس رسالت و مأموریت ذاتی‌اش در منشور ملل متحد[9] با تصویب قطعنامه 1348 مورخ 13 دسامبر 1958 به تبیین اصول کلی ناظر بر فعالیت‌های فضایی بپردازد[10] و سپس در دسامبر همان سال «کمیته استفاده صلح‌جویانه از فضای ماورای جو» «کوپیوس»[11] را پی ریزی نماید. این کمیته نیز بلافاصله پس از تشکیل، در اولین نشست خود در 6 می‌1959 دوکمیته فرعیِ «علمی و فنی» و «حقوقی» را ایجاد کرد و به آنها مأموریت داد تا به بررسی علمی، فنّی و حقوقی مسائل مربوط به بهره‌برداری از فضا بپردازند.[12] کمیته حقوقی پس از مطالعات خود به این نتیجه رسید که در شرایط کنونی مسائل حقوقی ناظر برفعالیت‌های فضایی به آن درجه از پیشرفت نرسیده که ضرورت انعقاد یک معاهده بین‌المللی احساس شود.[13] اما تلاش‌های مداوم کمیته یادشده سبب شد تا اوّلین سند حقوق فضا در قالب اعلامیه‌ای با عنوان «اعلامیه اصول حقوقی حاکم بر فعالیت‌های دولت‌ها در اکتشاف و بهره‌برداری از فضا» در 13دسامبر 1963 به‌تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید. مفاد این اعلامیه زیربنای تدوین اسناد حقوق فضا به ویژه «معاهدۀ فضای ماوراء جو 27 ژانویه 1967» قرار گرفت. معاهدۀ فضای ماوراء جو که در این تحقیق از آن به‌عنوان «معاهده فضا» یا «منشور فضا» یاد می‌شود، مبنای انعقاد چهار معاهده بعدی واقع شد که مجموعاَ هسته اصلی این نظام حقوقی را تشکیل می‌دهند. بر این اساس، پنج معاهده اصلی فضای ماوراء جو عبارت‌اند از:

–    معاهده 1967 راجع به اصول حاکم بر فعالیت‌های دولت‌ها در زمینۀ کاوش و بهره‌برداری از فضای ماوراء جو ازجمله ماه وسایر اجرام آسمانی(معاهده فضا)[14].

–    موافقتنامه 1968 نجات فضانوردان، بازگرداندن فضانوردان وبازگرداندن اشیای پرتاب شده به فضا(موافقتنامه نجات)[15].

[1]  امیل لوود در 1878 در بلژیک متولد شد و پس از به دست آورده یک اخذ مدرک حقوق از دانشگاه بروکسل به کار وکالت پرداخت  وی وکیل بلژیکی مشهوری  بود. وی در سال 1910 سخنرانی هایی در خصوص« حقوق جدید، حقوق فضای ماوراء جو» در بروکسل ایراد کرد.

[2] Sterns, Patricia M., “The Scientific-Legal Implications of Planetary Protection and Exobiology“, E3.5.-E7.6 25th IAA/IISL, Scientific/Legal Roundtable, 2010.

[3]  اسطرلاب توسط ابراهیم بن حبیب فزاری منجم وریاضی دان شهیر ایرانی ساخته شد.

[4]  وی کتابی تحت عنوان «نهایهالادراک فی درایه الافلاک» که به زبان عربی در حوزه علم هیئت و نجوم نگاشته، این رساله دارای چهار مقاله است که عبارتند از: مقدمات، هیئت اجرام، زمین و مقادیر اجرام. این کتاب علاوه بر ارائه مطالب جدیدی درباره زمین‌شناسی، هواشناسی، مکانیک و نور، مباحثی درباره نظرات کیهانی را دربر دارد.

[5] صفوی، سید حسن؛ حقوق بین الملل هوایی و فضایی، جلد سوم، چاپ اقبال، میزان، 1362، ص 30.

[6] From the Earth to the Moon(1865).

[7]  این ماهواره کروی شکل به وزن ۶/۸۳ کیلوگرم. به قطر ۵۸ سانتیمتر بود که زمین را بر مداری بیضوی با حضیض زمینی ۲۵۰ کیلومتر و اوج زمینی ۹۳۴ کیلومتر دور می‌زد و هر بار گردش آن به دور زمین ۹۶ دقیقه طول می‌کشید. اسپونتیک ۱ مسیری برابر با ۵۹۰ هزار کیلومتر را پیمود.

[8] Self-Containd Regime

[9]  مطابق با ماده 13 منشور سازمان ملل متحد

[10] Bhatt, S., “The Role of the United Nations in the Regulation of Uses of Air Space and Outer Space” Indian Journal of International Law, Vol. 35, 1995, p. 203.

[11] COPUOS: Committee on the Peaceful Uses of Outer Space.

[12] Benko, M., Graaff, W. de and Reijnen, G. G. M., “Space Law in the United Nations“, Nijhoff Publishers, Boston, (1985), P. 125.

 

[13] Thaker, Jitendra S., “The Work of the Committee on the Peaceful Uses of Outer Space“, 21 ANNALS AIR & SPACE L. Pt. II, (1996), p. 351.

[14] The Treaty on Principles Governing the Activities of States in the Exploration and Use of Outer Space Including the Moon and Other Celestial Bodies, 27 January 1967, 610 UNTS 205; 1968 UKTS 10, Cmnd. 3519; 18 UST 2410, TIAS 6347; (1967) 6 ILM 386; (1967) 61 AJIL 644.

[15] Agreement on the Rescue of Astronauts, the Return of Astronauts and the Return of Objects Launched into Outer Space, 22 April 1968; 672 UNTS 119; 1969 UKTS 56, Cnmd. 3997; 19 UST 7570, TIAS 6559; (1968) 7 ILM 151; (1969) 63 AJIL 382.

تعداد صفحه:27

قیمت : 37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار میگیرد و  همچنین فایل خریداری شده به ایمیل شما نیز ارسال می شود

پشتیبانی سایت :                 tez.21@chmail.ir

سایت سبز فایل بزرگترین و جامع ترین سایت مرجع فروش و دانلود پایان نامه های مقطع کارشناسی ارشد می باشد.هزاران فایل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروپوزال ، پروژه دانشجویی و گزارش سمینار با فرمت word (پسوند doc یا docx) و قابل ویرایش با امکان دانلود رایگان دمو (فهرست و فصل اول همه پایان نامه ها در سایت به صورت رایگان در دسترس است تا کاملا با محتویات آن آشنا شوید) سایت سبز فایل امکان خرید پایان نامه را برای دانشجویان و محققان محترم برای استفاده در تحقیقات فراهم نموده است.برای پیدا کردن پایان نامه مورد نظرتان عبارت مورد نظر خودتان را در کادر زیر جستجو کنید:
در ضمن برای راحتی دسترسی ، عناوین همه فایل های مربوط به هر رشته را در یک صفحه گردآوری کره ایم. برای دسترسی به رشته مورد نظرتان از منوی بالای سایت وارد شوید.