پایان نامه رشته علوم اجتماعی 

مجتمع آموزش عالی امام خمینی (ره)

مدرسه عالی قرآن و حدیث

گروه قرآن و علوم

رساله دکتری رشته قرآن و علوم 

گرایش علوم اجتماعی

عنوان:

پیشرفت اجتماعی و شاخص های ساختاری آن از منظر قرآن

شهریورماه 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكیده

   حاکمیت روح سرمایه داری و مادی گرایانه بر جریان توسعه غربی باعث گردید تا این واقعیت تک بعدی در انواع و اقسام رویکرد های خویش در به آرامش و سعادت رساندن جوامع بشری ناکام ماند و نتواند نسخه های به اصطلاح نجات بخش آن گره ای از مشکلات کلیدی بشر باز کند و مسیر  نجات و رستگاری را ترسیم نماید. دلیل عمده این عدم موفقیت را باید در نبود تکیه گاهی مطمئن و خالی از نقص، عدم بهره گیری از برنامه ای جامع و کارآمد برای تمام اعصار و فرهنگ ها و بالاخره بی بهره بودن از هدفی متعالی به منظور جهت گیری تلاش ها به سمت آن دانست. حال سخن در این است که آیا باید بر همین نواقص تکیه کرد یا راه هایی برای برون رفت از این رویکردها وجود دارد که قرآن کریم پاسخ آن را داده است. با مراجعه به قرآن معلوم گردید که اولا نوع تلقی از پیشرفت متفاوت از تلقی غربی آن است هم در معنا هم در برنامه و هم در هدف. هدف در پیشرفت قرآن مدار نیل به سعادت دنیا و آخرت است به این معنا كه قرآن مبانی آن را بر اساس توحید مداری و آخرت گرایی  تعیین می کند و سپس این رهبران الهی هستند که در رسیدن به این هدف متعالی انسان را در نیل به پیشرفت که در راستای حرکت در مسیر صراط مستقیم است رهبری می کنند . در این رویکرد تلاش مستمر، از ضروریات پیشرفت خدا محور است و لزوما همه نتایج آن در دنیا بدست نخواهد آمد هر چند بخش قابل توجهی از نتایج آن دست یافتنی است و عمدتا در انتفاع مادی و معنوی عامه مردم خلاصه میشود. مظاهر این پیشرفت را در عرصه های مختلف و بطور خاص در رویکرد اجتماعی آن به عنوان رویکرد سازندگی جامعه بویژه جامعه مومنین که مخاطب اصلی قرآن کریم است می توان رصد کرد.. از جمله شاخص هایی که می تواند این پیشرفت را در ابعاد اجتماعی آن نشان دهد یکی رشد و تعالی فرهنگی و دستیابی به ارزش ها و باورهای متعالی است با تمسک به قرآن به عنوان منبع آن ارزش ها و باورها و در نهایت رفتار متناسب با آنها، دیگری همبستگی اجتماعی با مبنای الهی به عنوان دستیابی به میزان مقبول از تعلق مردم یک جامعه به یکدیگر و بالاخره دستیابی به میزانی از امنیت اجتماعی به منظور اطمینان به تحقق اهداف و مراقبت برآنها و همچنین مقابله با عوامل نا امنی و رفع موانع و مخالفت هایی که به نوعی تحقق اهداف پیشرفت را با مشکلات عدیده مواجه می سازند. 

کلید واژه‌ها: قرآن، توسعه، پیشرفت، پیشرفت اجتماعی، شاخص ساختاری، فرهنگ،تحول فرهنگی، همبستگی اجتماعی، امنیت اجتماعی

فهرست مطالب

پیشگفتار. 1

مقدمه. 4

بیان مسئله. 5

سوالات تحقیق. 5

1-  سوال اصلی. 5

2-سوالات فرعی. 6

فرضیه تحقیق. 6

پیشینه تحقیق. 6

ضرورت تحقیق. 7

روش تحقیق. 7

فصل اول : كلیات .. 10

نوشتار اول : مفهوم شناسی. 11

پیشرفت و سیر تحولی آن. 12

رویکردهای نظری پیشرفت.. 14

1- نوسازی.. 15

2- نفی وابستگی. 19

3- توسعه همه جانبه. 20

برآیند مفهوم  پیشرفت.. Error! Bookmark not defined.

تفاوت پیشرفت و توسعه. 21

پیشرفت اجتماعی. 22

1- مفاهیم همسو با پیشرفت اجتماعی. 23

1-1- تغییر اجتماعی. 23

1-2. نوسازی. 23

1-3. مدرنیته 24

1-4. صنعتی شدن. 24

2-  ویژگی های پیشرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

شاخص های ساختاری.. 25

1-شاخص های  ساختاری پیشرفت اجتماعی. 27

1-1 – تحول فرهنگی. 29

1-2- همبستگی اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

1-3-امنیت اجتماعی. 32

نوشتار دوم :رویكرد انتقادی به پیشرفت غربی. 35

بنیان های پیشرفت درغرب.. 36

1- مادیگرایی. 36

2- علوم انسانی سکولار. 38

3- عرفی گرایی. 39

3-1- عوامل عرفی گرایی غرب.. 39

3-1-1- تعارض علم و دین. 39

3-1-2- تقابل دین و توسعه 41

3- 1- 3- مسیحیت و کلیسای عرفی گرا 45

3-1-4- عقلانیت ابزاری. 48

برآیند نگرش به پیشرفت اجتماعی در غرب.. Error! Bookmark not defined.

نوشتار سوم :روش شناسی تحلیل و  استخراج مفهوم و شاخص های پیشرفت اجتماعی از قرآن  62

تحقیق در مطالعات میان رشته ای.. 63

قواعد مطالعات میان رشته ای.. 64

قرآن و هماهنگی محتوا و روش.. 65

1- جدایی ناپذیری درنگ در قرآن و قراءت آن. 66

2- توجه به ترتیب نزول در تبیین موضوعات اجتماعی. 67

2-1- بافت دو گانه فضای نزول. 68

2-1-1- ویژگی های محتوایی سوره های مکی. 69

2-1-2-ویژگی های محتوایی سوره های مدنی. 70

2-2- قانون جری و جدا سازی متن قرآن از فضای نزول. 70

شیوه استخراج شاخصهای پیشرفت.. 73

فصل دوم :ظرفیت قرآن در تبیین پیشرفت اجتماعی. 77

نوشتارچهارم :نیاز های زمان و جهانشمولی قرآن. 78

قرآن و پاسخ  گویی به نیازهای هر زمان. 79

1- جامعیت قرآن. 80

1-1- جامعیت حداکثری. 80

1-2- جامعیت حداقلی. 81

1-3- جامعیت اعتدلالی. 82

2- نیازهای زمان و دوگونگی گزاره های قرآنی. 84

نوشتار پنجم :قرآن منبع معرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

ارزیابی منابع معرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

1- قرآن و کشف  تاریخ  حیات بشر. Error! Bookmark not defined.

2- قرآن و بیان ویژگی های جامعه عصر نزول. Error! Bookmark not defined.

هم جهتی مسائل علوم اجتماعی و موضوعات اجتماعی قرآن. 87

1- قرآن و نظریه سازی.. 87

2- قرآن با محوریت رویكرد اجتماعی. 88

فصل سوم :حقیقت و مبانی پیشرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

نوشتارششم :حقیقت پیشرفت اجتماعی در قرآن. 90

پیشرفت، حرکت در جهت صراط مستقیم 91

1-چیستی صراط مستقیم و نسبت آن با پیشرفت.. 92

1-1- راه های بسوی خدا ، شعبه ای از صراط مستقیم 94

1-2- نسبی بودن پیشرفت.. 95

1-3- رستگاری،هدف غایی پیشرفت.. 96

1-4-ضلالت، مسیر انحراف از پیشرفت.. 98

2- ویژگی های پیشرفت.. 101

2-1- پیشرفت در چارچوب اراده و بندگی خدا 102

2-2- آخرت محوری پیشرفت و نقش استخدامی دنیا در آن. 107

2-3- همراهی ایمان و عمل صالح،  لازمه پیشرفت.. 110

2-4- حیات طیبه و نقش عمل صالح در تحقق آن. Error! Bookmark not defined.

2-5- دنیا محوری، خلاف جهت پیشرفت.. 115

2-6- حاکمیت قوانین الهی بر پیشرفت.. 119

برداشت نهایی:  الهی  و اجتماعی بودن پیشرفت.. 123

نوشتار هفتم مبانی خاص پیشرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

فلسفه  الهی حیات جمعی. 50

انسان پیشرفت، موجودی دوساحتی. 52

1-ویژگی های مثبت.. Error! Bookmark not defined.

2- ویژگی های منفی. Error! Bookmark not defined.

حاکمیت قوانین الهی بر زندگی جمعی. 55

1- شرایط تحقق قوانین اجتماعی.. Error! Bookmark not defined.

2- ویژگی های قوانین اجتماعی. 56

2-1-الهی بودن قوانین اجتماعی. 56

2-2-عمومیت قوانین. 56

2-3-سازگاری قوانین اجتماعی با آزادی انسان. 57

3- رابطه قوانین الهی و پیشرفت اجتماعی. 57

فصل چهارم شاخص های پیشرفت اجتماعی. Error! Bookmark not defined.

نوشتار هشتم :تحول فرهنگی. 125

قرآن، منشور تحول فرهنگی. Error! Bookmark not defined.

1- مفهوم تحول فرهنگی. 130

2- فرهنگ حاکم بر جامعه عصر نزول. 126

2-1- شرک در اعتقاد 127

2-2- بی سوادی مردم 128

2-3- عدم ارتباط با سایر فرهنگ ها Error! Bookmark not defined.

3- ضرورت ارتباط مستمر جامعه با منبع تحول. 135

3-1- تامل در قرآن،گام اول ارتباط. Error! Bookmark not defined.

3-2- قرآن  بشارت و هشدار دهنده جامعه Error! Bookmark not defined.

3-3- قرآن، سلامت از انحراف.. Error! Bookmark not defined.

4- نقش معرفت بخشی قرآن در تحول فرهنگی. 135

4-1- قرآن، وحی جامع. 135

4-2- تمام قرآن، کتاب پیشرفت.. 138

5- مولفه های معرفت بخشی قرآن. 143

5-1-ایجاد باور به خدا ی واحد 144

5-2- ایجاد باور به تبعیت از رهبری الهی. 147

5-3- اصلاح باور نسبت به جهان آخرت.. 148

5-4- ایجاد ارزش ها ی اخلاقی نوین و نبایدهای آن. 151

5-4-1- آشنایی با نبایدها 152

5-4-2-آشنایی با ارزش های اجتماعی جامعه مومنین. 153

نوشتار نهم :همبستگی اجتماعی. 157

مفهوم همبستگی اجتماعی. 159

دو ویژگی جامعه عصر نزول. 163

1- قبیله گرایی. 163

2- شرک در اعتقاد 166

عوامل کلیدی درهمبستگی اجتماعی. 167

1- اعتقاد، بنیان همبستگی جامعه. 169

2- اقتدار حاکمیت.. 171

3- نقش همبسته ساز معارف قرآنی. 172

4- همبستگی در سایه پذیرش دعوت همه انبیاء. 182

5- مقابله با تفرقه. 184

مولفه های همبستگی  اجتماعی. 187

1-حاکمیت روابط عاطفی در جامعه. 188

1-1- توجه به اقشار آسیب پذیر جامعه 188

1-2- توجه به روابط عاطفی در خانواده 190

2- همبستگی با پیروان ادیان الهی. 193

3- تشکیل جامعه همبسته مومن. 194

3-1-  حفظ عزت مندی مومنین  در جامعه 196

3-2- آماده سازی جامعه برای مقابله با شرک.. 197

نوشتار دهم  : امنیت اجتماعی. 203

مفهوم امنیت اجتماعی. 205

وضعیت امنیت در جامعه عصر نزول. 208

1- خلأ اخلاقی. 209

2- نابرابری های حاد اجتماعی. 210

زمینه ها ی تحقق امنیت.. 212

1- هویت یابی گروه مومنین. 212

2- موضع گیری مومنان نسبت به گروه کافران. 214

3- موضع گیری مومنان نسبت به گروه منافقین. 214

4- مقابله سخت با گروه های مخالف.. 218

عوامل تحقق امنیت.. 223

1-  تبعیت از رهبری پیامبر اکرم (ص) 223

2- تبعیت از رهبری امامان معصوم(ع) 226

3- عمل به فرایض دینی- اجتماعی. 232

4- مقابله با مظاهر ناامنی و اجرای احکام الهی. 235

5- پایبندی به آداب دینی در روابط اجتماعی. 237

5-1- تعهد به پیمان های اجتماعی. 237

5-2- مراعات آداب معاشرت.. 238

5-3- حفظ عفت در روابط زن و مرد 247

5-4-  حاکمیت اخلاق در روابط خانوادگی. 251

خلاصه و نتایج تحقیق. 255

پیشنهادات.. 257

تلخیص…. 259

Abstract 260

فهرست منابع و مآخذ 261

الف- منابع فارسی و عربی. 261

ب- منابع انگلیسی. 269

تجربه های تلخ تاریخ توسعه و مفاهیم کهن اداره حیات اجتماعی، اقتصادی و سیاسی عملا مناسبات خود در توان اداره جوامع را از دست داده اند و توان ارائه پیشنهاد مناسبترین روش زندگی سعادتمندانه را از خود سلب کرده اند، لذا آنچه تا دیروز در جوامع و فرهنگ های معاصر ضرورتی عقلانی بود به فوریتی اخلاقی و دینی تبدیل شده، نزدیک شدن به معیارهای الهی – انسانی در حال تبدیل شدن به نیاز جدی در کل جهان است؛ در نتیجه، به منظور ایجاد و حفظ جامعه ای که دوام داشته باشد و از مشکلات رهایی یابد، ضروری است تا سیاستگذاری پیشرفت، خودش را کاملا تابع اصول و مبانی پیشرفتی بنماید که  قرآن آبشخور آن و سعادت مادی و معنوی انسان کریم در دنیا و آخرت جهت آن و کسب رضایت الهی هدف آن باشد.

  در این راستا رویکرد انقلاب اسلامی به پیشرفت با تلاش امام خمینی (ره) در جهت سازندگی کشور جمهوری اسلامی ایران تجلی یافت و به عنوان جامعه ای که می تواند با بهره گرفتن از تمسک به آموزه های قرآنی و تبعیت از مکتب اهل بیت با تشکیل حاکمیت ولایت فقیه در عصر غیبت، درجات عالی توسعه همه جانبه را طی کند و با موضع گیری صحیح و کارآمد در مقابل مخالفین داخلی و خارجی این حرکت را سرعت بخشد خود را ثابت نمود بگونه ای که در ادامه آن با رهبری های داهیانه حضرت آیت الله العظمی خامنه ای، این حرکت شتابی صد چندان گرفت تا جایی که در عرصه مفهوم سازی و تئوری سازی در وادی توسعه وارد گردید و با تشکیل مراکز مهم پیگسیری، از جمله مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت، تدوین برنامه همه جانبه برای حرکت مبتنی بر قران و مکتب اهل بیت را پایه گذاری نمود که در نتیجه آن، تلاش های مختلفی برای تئوری سازی این حرکت و با اختصاص مفهوم پیشرفت به جای توسعه، فرهنگ آن را در مراکز علمی پژوهشی کشور همه گیر کرد.استفاده مفهوم پیشرفت به جای توسعه از دهه‌ی هفتاد از سوی آیت‌‍‌الله خامنه‌ای بکار میرفت اما در تاریخ 19/2/1384در یک سخنرانی در دیدار با مردم کرمان برای اولین بار ایده الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را مطرح نمودند و سپس در تاریخ 27/2/1388در کردستان به تفصیل بیشتر به تبیین ماهیت این موضوع با توجه به تفاوت آن با رویکرد غربی توسعه پرداختند که با پیگیریهای جامعه علمی نهایتاً در اولین نشست راهبردی در تاریخ 10/9/1389 با مشارکت اندیشمندان این حوزه نقطه عطفی را در پیگیری مستمر این موضوع رقم زدند.

  رساله حاضر که از موضوعات بین رشته ای برمحور قرآن و با رویکرد جامعه شناختی تدوین شده است، یکی از چند اقدام مهمی است که در این راستا و در دانشگاه بین المللی المصطفی شکل گرفته است و تلاش دارد تا ضمن بررسی انتقادی مفهوم توسعه و ادبیات آن در غرب، به بررسی ظرفیت قرآن کریم در این موضوع بپردازد و با تبیین مفهومی آن ، برخی از شاخص های آن از منظر قرآن را در ابعاد اجتماعی پیشرفت دنبال نماید.

  این رساله دارای چهار فصل و ده نوشتار است که در فصل اول و در قالب دو نوشتار، به کالبدشکافی مفهوم توسعه و ادبیات امروزی آن و تحلیل انتقادی از مقومات توسعه غرب می پردازد در فصل دوم در قالب سه نوشتار، ضمن توجه به روش مطالعه در قرآن، به نقش قرآن در ظرفیت سازی و سخن از پیشرفت توجه نموده است؛ در سومین فصل در قالب دو نوشتار، مبانی و حقیقت پیشرفت در قرآن مورد توجه قرار گرفته است و بالاخره در چهارمین فصل و با تدوین سه نوشتار، به سه شاخص کلی و محوری یعنی تحول فرهنگی،تحقق همبستگی اجتماعی و امنیت اجتماعی پرداخته شده است.طبیعی است که دست یابی به یک الگوی همه جانبه در زمینه پیشرفت، لازم است تا اولا همه ابعاد آن مورد توجه عمیق قرار گیرد و ثانیا،به یک الگوسازی جامع منتهی گردد که بررسی ابعاد سیاسی، اقتصادی، نظامی و فرهنگی، در دو حوزه اندیشه و عمل میانبری برای تحقق این مهم خواهد بود.

بیان مسئله

   تجربه ی گرانسنگ پیشرفت در عصر نبی مکرم اسلام در قالب شکل گیری و بالندگی جامعه مومنین، شاهد صدقی بر واقعیتی تاریخی است که امروزه جامعه ما و دیگر جوامع اسلامی در تدوین الگوی اسلامی پیشرفت به آن نیاز جدی دارند. سخن از تعیین ابعاد مفهومی و شاخص های پیشرفت، واژه ای که مقام معظم رهبری در جریان تدوین الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بر استفاده آن به جای مفهوم توسعه اصرار دارند، از دغدغه هایی است که سال هاست کمتر توفیقی برآن حاصل شده بخصوص بعد اجتماعی آن که به دلیل عدم شفافیت برخی مرزها بین آن و سایر حوزه ها و نیازمندی به حوصله و تامل در درک و استخراج آن اندیشمندان کمتری به آن پرداخته و از محورهایی است که از توجه و تمرکز بر آن در الگوی غربی زمان زیادی نگذشته است و البته از سوی برنامه ریزان هم از منابع دینی در تولید ادبیات امروز آن غفلت جدی شده است ، رساله حاضر در صدد است تا ضمن  مروری بر ادبیات توسعه غربی، با نگاهی میان رشته ای ضمن تبیین نظری موضوع در حوزه مطالعات اجتماعی و بهره گیری از آموزه های جامعه شناختی در این خصوص،  آن را از منظر قرآن مورد بررسی قرار دهد و با ارائه شاخص های قرآن محور در بحث پیشرفت این جریان را در حد خود به لحاظ علمی راهبری و کمک نماید. 

سوالات تحقیق

  1-  سوال اصلی

 حقیقت پیشرفت و پیشرفت اجتماعی در قرآن چیست و عمده ترین شاخص های ساختاری آن کدام است؟

2-سوالات فرعی

الف- پیشرفت اجتماعی در ادبیات جامعه شناسانه به چه معنا و دارای چه گرایشاتی است و چه تفاوت هایی با پیشرفت قرآن محور از نظر مفهومی و نوع تلقی دارد؟

ب- ظرفیت های قرآن در پرداختن به  مفهوم و بیان شاخص های پیشرفت اجتماعی چیست؟

ج- روش مطالعه قرآن بر اساس ترتیب نزول از قرآن در تیین مفهوم و بیان شاخص های  پیشرفت اجتماعی چیست؟

د- سه شاخص تحول فرهنگی ، همبستگی اجتماعی و امنیت اجتماعی چگونه از قرآن قابل تحلیل و برداشت است؟

فرضیه تحقیق  

  با تامل در قرآن کریم و مرور اجمالی بر گزاره های ناظر به حیات اجتماعی بر اساس ترتیب نزول اینگونه بر داشت می شود که مفهوم پیشرفت در ادبیات قرآنی بیانی فراتر از ادبیات توسعه است همچنانکه پیشرفت اجتماعی به عنوان بعدی از ابعاد پیشرفت را با شاخص هایی چون امنیت اجتماعی، همبستگی اجتماعی و رشد و تعالی فرهنگی می توان معرفی کرد و به تحلیل ابعاد هر یک از این شاخص ها پرداخت.

ضرورت تحقیق

  ضرورت توجه به مفهوم پیشرفت اجتماعی و شاخص های  ساختاری آن در قرآن را در موارد زیر  می توان خلاصه نمود:

  • ناقص بودن و ناکارآمدی تلقی ها و شاخص های کنونی پیشرفت با محوریت سود و عدم محوریت کرامت انسان و جامعه خدامحور در الگوهای توسعه .
  • غفلت غیر قابل توجیه از ظرفیت و قابلیت های مکتب گرانسنگ اسلام بویژه قرآن کریم در تبیین و تعیین خط مشی ها و مبانی و شاخص های پیشرفت.
  • لزوم اصلاح جریان های فكری و عملی انحرافی در خصوص پیشرفت  و شاخص های آن بتوسط مراکز علمی و محققین وظیفه گرا  با بهره گیری از قرآن کریم در استخراج این نوع آموزه‌ها.
  • تكمیل و آماده سازی متون قرآنی در این زمینه برای مراكز علمی پژوهشی کشور از جمله جامعه المصطفی و قابلیت ارائه آن به سایر كشورها و مراكز علمی آنها.

روش تحقیق

   پژوهش حاضر که از نوع مطالعات کتابخانه ای است  به روش توصیفی تحلیلی هم در صدد تبیین و توصیف در حوزه مفاهیم و رویکردهای توسعه  و ادبیات امروزی آن است و هم در صدد تحلیل محتوا و فهم معنای متن بر اساس شاخص های ممکن در تبیین پیشرفت اجتماعی در قرآن است  در این خصوص توجه به موارد زیر در انجام این تحقیق ضروری است :

الف- رویکرد در بررسی ادبیات و گرایش های توسعه رویکردی انتقادی و تبیین نقاط ضعف استدلالات و نظریه پردازیها در این حوزه دانشی و رفتاری است .

ب- در بخش قرآنی رساله  نوع بهره گیری از قرآن و استنطاق آن کتاب عزیز در عرصه پیشرفت اجتماعی است و روش بهره برداری  و مراجعه به آیات و سور بر اساس ترتیب نزول است. که در مقدمات مباحث قرآنی به ضرورت و ادله این نوع بهره گیری اشاره شده است .

ج- آنچه در مراجعه به قرآن بر اساس ترتیب نزول مهم به نظر می رسد اولا ایجاد نوعی ارتباط منطقی بین  موضوعات آن و در نظر گرفتن کلیت نقش محیط و فرهنگ اجتماعی و نهادهای جامعه در محتوای نازل شده فراتر از مراجعه به شان نزول و اسباب آن  است ودیگر تجربه نبی مکرم اسلام از ایجاد بستر مناسب برای رشد و بالندگی و تغییر جهت زندگی عصر نزول در دو شهر مکه و مدینه است که خود مظهری از حرکت یک جامعه در دو بعد نظر و اندیشه و رفتار و عمل به سوی پیشرفت و تعالی است .  با توجه به شرائط کلی دو منطقه یاد شده در اول بیشترین شاخص ها جنبه نظری و تئوریک و به بیان بهتر دانش و لزوم تغییر در باورها و ارزشها را دنبال می کند و در دومین منطقه بیشتر قواعد عمل و شیوه های ارتباطات  در عرصه های مختلف مد نظر است.

د- ما در نحوه استفاده از قرآن  بر اساس مراجعه به آیه 30 سوره فتح” مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّهِ وَالَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاء عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاء بَیْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِیمَاهُمْ فِی وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِی التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِی الْإِنجِیلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ یُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِیَغِیظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِیمًا  “و تایید اجمالی آن در مراجعه به ادبیات قرآنی پیشرفت و تاریخ صدر اسلام، دو مرحله کلی در جریان پیشرفت بر اساس قرآن و نمونه جامعه حجاز عصر نزول را تصور شده دانستیم که مرحله اول آن در یک مقطع از سوره علق شروع شده به سوره  حجر  که در آن به علنی شدن دعوت پیامبر اشاره شده ختم میشود. سپس در این  مرحله  که به نوعی با خصوصیات جامعه مکی هماهنگی نسبی دارد می توان از  آغاز گام به گام تبلیغ اسلام و اصول کلی آن  با ارائه نمونه هایی از گام های عملی اشاره کرد که عنوان “اخرج شطئه” و پی ریزی را دارد .آغاز رشدی زیر زمینی که خود زمینه ساز ظهورات اجتماعی مومنین با توجه به  خطابات به پیامبر و مومنین است.این مرحله ای است که در مقطع بعدی آن که از سوره مبارکه انعام شروع و به سوره مبارکه مطففین ختم میشود به مرور اندیشه اسلامی و ادبیات آن با دشمنان  درگیر شده  آنها را به چالش می کشد و با زیر سوال بردن اندیشه های باطل آنها زمینه ساز تشکیل جامعه مومنان با عده و عده فراوان می گردد وجوانه های حاکی از رشد شجره تنومند طیبه اسلام شروع به سر برآوردن می کند. ومرحله دوم آغاز شکل گیری جامعه اسلامی مومنان و استحکام آن به رهبری شخص نبی مکرم اسلام با منشور جامع قرآن کریم مرحله ای که از آن به “فاستغلظ ” تعبیر می توان کرد. این مرحله از رشد که از اوائل هجرت به مدینه شروع میشود  با سوره  بقره هویت قانونی شدید پیدا می کند و التزام به قوانین، برخورد با جریا نهای غیر خودی، مرحله قانونگذاری با آسیب شناسی آن با استحکام تمام شکل می گیرد و جامعه در غالب یک نمونه متعالی از جامعه پیشرفته تبلور می یابد . اینجاست که شاهد روی پا ایستادن جامعه مومنین در مدینه و مکه هستیم  مرحله ای که می توان از آن به ” فستوی علی سوقه “. تعبییر کرد که هم زراع را به تعجب وا می دارد و هم کفار را عصبانی می کند..

ه- در نحوه گزینش آیات و دسته بندی شاخص ها سعی شد تا سوره ها به ترتیب نزول مطالعه و تدبر گردد و متناسب با ادبیات رایج در شاخص شناسی در بعد ساختاری شاخصه ها و ویژگی هایی که از آیات قابل استخراج هستند در یک مرحله با آیات مربوطه یادداشت شد و سپس به دلیل به ظاهر تکراری بودن برخی موارد و تذکر مجدد قرآن به برخی موارد در سایر سوره ها  یک جمع بندی صورت گرفت که سعی شد متناسب با سه مرحله یاد شده شاخص های کلان یاد داشت گردد و به صورت فهرست بندی شده و توضیحات لازم به عنوان شاخص معرفی گردند به این معنا که هرگاه کسانی قصد داشتند سخن از پیشرفت یزنند یا بر اساس قرآن کریم دستورالعمل پیشرفت ارائه نمایند بخوبی از آن استفاده کنند.

تعداد صفحات این پایان نامه :278

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :