پایان نامه رشته تاریخ

دانشگاه آزاد اسلامی

واحدمرودشت

دانشکده علوم انسانی گروه باستان شناسی

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشدMA

گرایش پیش از تاریخ

پژوهشی دریافته های باستانی تپه یحیی دردوره شهرنشینی وتاثیر گذاری این منطقه بر دیگر نواحی جنوب شرق ایران

استادمشاور:

جناب دکتر مصیب امیری

بهار93

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

پیدایش جامعه ای با خصوصیات کاملأ متفاوت با جوامع کاملأ محدود وبسته دوران نوسنگی وکالکولیتیک باعث بوجود آمدم پدیده های گوناگون وجدیدی درجوامع انسانی شد. شکل ونوع روابط بین افراد وگروه ها دراین گونه جوامع کاملأ بهم ریخت وشرایط جدیدی براین روابط حکمفرما شد.

معقولاتی چون ازدیاد ثروت وانباشت آن نزدبرخی از لایه های اجتماع، بوجود آمدن طبقات اجتماعی، گسترش سازمان های مختلف والمان های دیگرکه برخی از محققین درارتباط با پدیده شهرنشین از آن یاد می کنند، (مانند بناهای یادمانی عام المنفعه، معبد ومذهب، نظام های ثبت وضبط وکنترل، توسعه پیشرفت علوم..)منجر به بوجود آمدن جوامع شهرنشین وتشکیل دولت منسجم وبرنامه ریز بودند.

قسمت شرقی ایران از جمله مناطقی است که درتجارت وداد وستد دنیای باستان نقش مهمی را ایفا کرده است، از طرف دیگر بررسی وکاوش های باستان شناسی صورت گرفته در قسمت جنوب شرقی ایران نشان می دهد که درطی هزاره سوم قبل از میلاد محوطه  باستانی چون شهداد، شهر سوخته،ملیان، جیرفت، یحیی تبدیل به استقرار های بزرگ شهری شدند که تقریبأ تمام فاکتور های شهرنشینی رادارا بوده.دراین راستا سعی برآن است با مطالعه اشیاء ویافته های بدست آمده شامل سفال، مهر، اثر مهر از تپه یحیی دردوران شهرنشینی به نقش ارتباطی این دوره درناحیه صوغان وتاثیر گذاری آن بردیگر محوطه های مسکونی جنوب شرق ایران بپردازیم.

کلید واژه:کالکولیتیک،شهرنشینی، تجارت، جنوب شرق

فهرست مطالب

  • بیان مسئله……………………………………………………………………………………………………………………………………………11
  • فرضیه های پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………12
  • اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………………….12
  • روش انجام پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………12
  • روش گردآوری اطلاعات ……………………………………………………………………………………………………………………..12
  • روش تجزیه و تحلیل اطلاعات……………………………………………………………………………………………………………..13

 

فصل اول: ویژگی های جغرافیایی وطبیعی منطقه

          الف.جغرافیاوتقسیم بندی های جغرافیای فرهنگی ایران………………………………………………………………………15

                الف-1 گستره جغرافیایی فلات بزرگ ایران………………………………………………………………………………….15

                الف-2 تقسیم بندی جغرافیایی فرهنگی ایران از منظرباستان شناسی………………………………………16

          ب.جغرافیایی منطقه موردمطالعه

         1-1 موقعیت جغرافیایی،زیست محیطس جنوب شرق ایران………………………………………………………………….17

         1-2جغرافیای تاریخی کرمان………………………………………………………………………………………………………………….19

         1-3  وضعیت جغرافیایی واقلیمی _ محیطی تپه یحیی……………………………………………………………………….20

               1-3-1.موقعیت واوضاع اقلیمی………………………………………………………………………………………………………21

               1-3-2.انگاره های پوشش گیاهی جدید………………………………………………………………………………………..21

               1-3-3.نمونه وپوشش گیاهی قدیم…………………………………………………………………………………………………21

               1-3-4.جانوران قدیم وجدید: ………………………………………………………………………………………………………..23

       1-4  وضعیت جغرافیایی واقلیمی _ محیطی شهر سوخته………………………………………………………………………23

              1-4-1 محیط طبیعی دشت سیستان……………………………………………………………………………………………..23

             1-4-2 انگاره های پوشش گیاهی……………………………………………………………………………………………………..24

             1-4-3 منابع آبی منطقه……………………………………………………………………………………………………………………24

       1-5- وضعیت جغرافیایی واقلیمی _ محیطی بمپور………………………………………………………………………………….25

      1-6- وضعیت جغرافیایی واقلیمی _ محیطی شهداد…………………………………………………………………………………26

 

 فصل دوم:کلیات

        2-1عصرمفرغ ایران………………………………………………………………………………………………………………………………….28

         2-2 شاخصه های عصر مفرغ ………………………………………………………………………………………………………………..31

فصل سوم مطالعات باستان شناسی

         3-1پیش از تاریخ جنوب شرق ایران………………………………………………………………………………………………………35

         3-2 تپه یحیی…………………………………………………………………………………………………………………………………………36

            3-2-1 پیشینه مطالعات باستان شناسی…………………………………………………………………………………………….37

            3-2-2 مهر………………………………………………………………………………………………………………………………………….37

                     3-2-2-1 مهرهای استوانه ای………………………………………………………………………………………………..37

                     3-2-2-2 مهرهای استامپی……………………………………………………………………………………………………38

            3-2-4  سفالینه های یحیی ……………………………………………………………………………………………………………..38

     3-3 شهرسوخته…………………………………………………………………………………………………………………………………………..40

            3-3-1پیشینه تحقیقاتی باستان شناسی…………………………………………………………………………………………..40

            3-3-2 یافته های شهرسوخته……………………………………………………………………………………………………………43

    3-4 شهداد…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….46

            3-4-1پیشینه تحقیقاتی شهداد………………………………………………………………………………………………………….46

            3-4-2 یافته های شهداد…………………………………………………………………………………………………………………….48

            3-4-3 مبادلات بازرگانی درشهداد…………………………………………………………………………………………………….48

    3-5 بمپور……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..50

            3-5-1 پیشینه تحقیقاتی باستان شناسی…………………………………………………………………………………………50

            3-5-2 مطالعات باستان شناختی بمپور……………………………………………………………………………………………50

            3-5-3 یافته های بمپور…………………………………………………………………………………………………………………….51

                    3-5-3-1 سفالینه های دوره چهارم بمپور…………………………………………………………………………….51

                    3-5-3-2 سفالینه های دوره پنجم بمپور……………………………………………………………………………..51

                    3-5-3-3 سفالینه های دوره ششم بمپور……………………………………………………………………………..52

    3-6 نشانه های سفالگر………………………………………………………………………………………………………………………………..53

 

فصل چهارم مقایسه تطبیقی

  الف) لوح1 ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………….56

  ب) لوح2 …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………57

      4-1 جدول مقایسه ای مهرهای هم افق بادورهIVBتپه یحیی………………………………………………………………….59

      4-2 جدول مقایسه ای سفالینه های  هم افق بادورهIVBتپه یحیی…………………………………………………………64

 

فصل پنجم:برآیند

بحث ونتیجه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………………………..78

فهرست منابع فارسی

فهرست منابع انگلیسی

مقدمه

          درفاصله زمانی 8000-4000پ.م شاهد برپایی نخستین روستاهای یکجانشین، توسعه موثر کشاورزی ودامپروری وپیدایش پیچیدگی های اجتماعی، درجنوب غرب آسیا هستیم. اگرچه دوران آغازین شدت وگسترش این توسعه از منطقه ای به منطقه ی دیگرمتفاوت بود. به طور کلی تعدادی از دهکده ها بسیار پراکنده نماینده مرحله ی یکجانشینی هستند که مدارکی مبنی بر تغذیه از جانوران اهلی ووحشی را نشان می دهند. درطول زمان شمار این دهکده ها افزایش یافت ودهکده ها با سرعت زیاد وبدون وقفه گسترده شدند.

سرانجام درچندین ناحیه مساعد زیستگاه های پهناوری بابناهای عام المنفعه پدیدارشد. دراین زمان است که سلسله مراتب اجتماعی ونقش های ویژه در جامعه آشکار می شود.همچنان با توجه به زندگی ساده، کشاورزی دراوایل این دوران نمیتوان تصور کرد که دراین مقطع زمانی تحول زندگی اجتماعی اقتصادی دادو ستد سازمان یافته وجود داشته باشد. پژوهش های قوم نگاری نشان می دهد که دادوستد در پیش از تاریخ به احتمال توسط دامداران کوچرو انجام می شد.که به لحاظ کوچ سالانه نمی توانستند با بهره برداری از منابع طبیعی درمسیر کوچشان برخی از منابع طبیعی را فراهم کنند.نیاز روستاییان واستفاده از فرآورده های کشاورزی آنها بویژه غلات رابطه اقتصادی ومعیشتی تنگاتنگ با کشاورزان بوجود آورد. این نیاز متقابل را شاید بتوان نخستین گام داد وستد دانست. (علیزاده،1379،ص 4)

 پس از پایان این دوره گسترش فرهنگی واقعی درفلات ایران صورت می گیرد.براساس مطالعات باستان شناسی دراین مدت درنزدیکی هرجریان آبی درکوهپایه ها یاهرمنطقه مناسبی روستا یا شهرکی بوجود آمد؛ که بابرخورداری از روش های کاری یکسانی درصنعت وتولید همراه باظرفیت قابل توجهی برای کنترل کلیه منابع مهم ولازم برای زندگی وپیروی از مدل واحد زندگانی ودرعین حال پوشش برای نوآوری تازه برای بهبود شرایط زندگانی وکار، به رشد خود ادامه می دادند.

از سویی دیگر باید توجه داشت تبادلات میان جامع تنها به کالای مادی ختم نمی شده بلکه به ایدئولوژی ومذهب را نیز دربرمی گرفت به این ترتیب دیده می شود در بسیاری از این استقرار ها نه تنها بسیاری از این ابزارها بهم شبیه است بلکه بسیاری از اشیایی که با مسائل ونکات اجتماعی وانجام مراسم مذهبی وایدئولوژیک مرتبط بودند شباهت دارند.دراین میان می توان به پیکرک های انسانی وجانوری، نقوش ترسیمی ویا کنده شده روی مهرها وسفال ها وهمچنین نوع تزئین معابد وخانه ها وبالاخره شکل های تدفین و ساختمان قبوردرگورستان ها اشاره داشت.یکی از مناطقی که می تواندجزئیات دقیق تری ازمسائل فوق رامطرح سازد،تپه یحیی است.(سید سجادی ص293)

محوطه یحیی شامل هفت دوره اصلی استقرار از حدود 4900تا 225 میلادی است.

          شهرنشینی در این تپه از دوره IVC آغاز می شود.دردوره بعدی که تمرکز این تحقیق برآن است که دردوره IVB تپه یحیی(2500-2000) بقایای یک کارگاه صنعتی که اشیایی از سنگ صابون تولید می کرده، پیداکرده؛ که تعدادی از ظرف ها،مهر ها، وسایر اشیاء لوکس ، درمراحل مختلف ساختمانی به همراه ضایعات تراشه های این سنگ از آنجا بدست آمده است.

محوطه یحیی دارای 8دوره فرهنگی است که لایه IVB آن همزمان با لایه IVشهرسوخته ولایهIV-VI تپه بمپور وتکاب III درشهداد است.

ظرف های سنگ صابونی دارای نقوش کنده ومتداخل سبدی وزنبیلی شکل وهمچنین نقوشی بودندکه نمای ساختمان ها وبناهای را که شاید معابد آن دوره بودند القا می کردند.صحنه هایی از نبرد گربه سانها، نقوش مارها، پرندگان وجانوران افسانه ای نیز درمیان این نقوش دیده می شود. این نوع تزئینات که روی اشیائ دیگری مانند بزک دان ها نیز دیده شده است با نام«سبک میان فرهنگی» نامیده می شود.

زیرا مجموعه ای از اشکال رایج درفرهنگ های گوناگون وواحد های جغرافیایی مختلفی است که همگی باهم دریک جا جمع شده اند. ظرفهای سبک میان فرهنگی  درمناطق مختلف وگسترده ای چون میانرودان شمالی، جنوبی، جزایر وسواحل خلیج فارس، فلات ایران،آسیای مرکزی وحتی دشت سند پیدا شده اند. درابتدا تقریبأ مانند همیشه تصور می شد که محل دقیق ساخت این اشیاء ونقوش –واین فرهنگ- میان رودان بوده، امابعدها باپیداشدن کارگاه ساخت برخی از این اشیاء درتپه یحیی وسپس درشهداد واخیرأ درجیرفت جایی که صدها وصدها شئ با این سبک پیدا شده  ، به روشنی نشان داد که محل منشأ واصل هنری وصنعتی درمیان رودان نبوده، بلکه دقیقأ درجنوب شرق ایران بوده است.(سیدسجادی، )

  • بیان مسئله

جای هیچگونه تردید نیست که بررسی وتحقیق درباره وضعیت وچگونگی دوران قدیم وپیش از تاریخ درایران به تنهایی وبدون درنظرگرفتن وضعیت مناطق همجوار امکان پذیر نمی باشد واین مسئله دردوران های پیش از تاریخ ضروری بوده ومصداق پیدا میکند.مدارک بدست آمده بیانگر آنست که نحوه زندگی دریک اجتماع پیشرفته به مناطق مجاور وحتی دورترسرایت نموده وتاثیرات آن کاملأ قابل مشاهده می باشد.

در یک جامعه ساده، هر شخص یا خانواده ای می تواند نیازها ی خودش را به تنهایی تهیه کند، ولی در یک سطح مشخص از جوامع پیچیده، این کار تقریبا غیر عملی است و نیاز به همکاری و تعاون بین افراد جامعه احساس می شود .از این رو زمانی که انسان ها ی اولیه بصورت جمعی و گروهی درآمدند و زندگی در کنار هم را تجربه کردند، تجارت و داد وستد نیزشروع شد و انسانها نیازهای خود را از همدیگر و از جوامع دیگرتامین کردند واینچنین جوامع درارتباط با هم مراحل پیچیده تری راطی نموده است.

دراین میان سفال، مهر واثر مهر به مثابه یکی از مهم ترین مدارک باستان شناسی دراین ارتباطات شناخته شده وبابررسی این مدارک درپی ارتباطات موجود درنواحی جنوب شرقی ایران راموردبررسی قرارمیدهیم.

        در این زمینه می توان سئوالهای چندی را مطرح کرد:

1.درطی اواخر هزاره سوم واوایل هزاره دوم پ.م ارتباطات فرهنگی واقتصادی مردمان یحیی چگونه بوده است؟

  1. چگونه وتحت چه شرایطی این مردمان بادیگر مناطق جنوب شرقی فلات ایران رابطه برقرار می کردند؟
  2. آیا محیط جغرافیایی وشرایط زیستی این مناطق به شکلگیری این رابطه کمک می کرده است؟

 

2فرضیه های پژوهش

در تحقیقات علمی، فرض عبارت است از بیانیه ظنی و حدسی با یک پیشنهاد آزمایشی و احتمالی درباره چگونگی روابط بین یک یا چند متغیر. بنابراین در این کار تحقیقی سعی شده است که با ارائه چندفرضیه، نسبت به قبول یا رد آنها اقدام کرد.

  1. احتمالاارتباطات فرهنگی واقتصادی وفرایند تحول شهرنشینی درمناطق جنوب شرقی ایران درپی تجارت برون منطقه ای با فرهنگ های همجواربوده است.
  2. احتمالاحیات این جوامع دسترسی به منابع اولیه برای ساخت اشیاء از جمله معادن سنگ باعث رونق دست افریده های هنری ودر نهایت باعث رونق تجارت ودرنتیجه تاثیرات فرهنگی زیاد دربین این مناطق شده است.زیراجنوب شرق به خصوص تپه یحیی به دلیل اکولوژی نامناسب قابلیت کشاورزی نداشته است.

1-3  اهداف پژوهش

باتوجه به سیرتحولی رشد جوامع شهرنشین درجنوب شرق ایران که موضوع بسیار بااهمیتی درمطالعات باستان شناسی در منطقه خاور نزدیک است  این پژوهش میتواندمورد استفاده پژوهشگرانی قرار گیرد که درزمینهای مختلف شرنشینی در دیگرمناطق همجوار فعالیت های باستان شناختی انجام میدهند یا برروی سفالینه ها ومهرها مطاله میکنند.

1-4 روش پژوهش

روش تحقیق بر اساس مطالعات دانشمندان و باستان شناسان در این زمینه در دوره ها ی گذشته وحال حاضر انجام شده است.

1-5 روش گردآوری اطلاعات

برای جمع آوری وگردآوری داده های مورد نیازازمنابع مختلف استفاده شده است . در این زمینه بامراجعه به کتابخانه های مختلف، اطلاعات مورد نیاز در این زمینه گردآوری شده است. از سوی دیگر با مراجعه به سایتهای متعدد اینترنتی در این زمینه، داده ها ی مورد نیازوسپس مطالعه آنهایی که به لحاظ علمی ارزشمند بدون نقص بوده اند،مورد استفاده قرارگرفت. علاوه بر این با محققان مختلف در این زمینه ارتباط برقرار گر یده و نسبت به تبادل آراء و افکار باآنان اقدام شده است.

1-6 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

داده ها و اطلاعات بدست آمده از منابع متعدد گردآوری شده و نظر یات مختلف مورد بررسی قرارمیگیرد. بعد از تجزیه و تحلیل منابع مختلف، نتیجه نهایی ابراز می شود.

گستره جغرافیای فلات بزرگ ایران

         کشورایران با وسعت 1،640،195کیلومتر مربع درنیمه جنوبی منطقه معتدل شمالی بین 25/3و39/47عرض شمالی از خط استواو44/5 غربی و63/18شرقی نسبت به مبدأگرینویچ واقع شده است. حدود 90%از خاک کشوردر محدوده فلات ایران واقع شده است سرزمین ایران به طورکلی کوهستانی ونیمه خشک بوده ومیانگین ارتفاع آن  بیش از1200متر از سطح دریاست.بیش از نیمی از مساحت کشوررا کوه ها وارتفاعات، یک چهارم آنرا دشت هاوکمتراز یک چهارم دیگررازمین های دردست کشت تشکیل می دهند. پست ترین نقطه باارتفاع 50متردرچاله لوت وبلندترین آن قله دماوندبا ارتفاع 5610متر درمیان رشته کوه های البرز قراردارند. ازنظرتوپولوژی ومورفولوژی سرزمین ایران فلات نسبتأ مرتفعی است که دربخش میانی کمربندچین خورده آلپ-هیمالیا قراردارد. این رشته ارتفاعات عظیم که از اروپا تا آسیای مرکزی ادامه پیدا می کند،درایران به شاخه کوه های البرزوزاگرس تقسیم می شود.شاخه جنوبی رشته کوه زاگرس را می سازد که به صورت دایره عظیم ایران مرکزی را از جلگه بین النهرین جدامی سازد.این رشته کوه درجنوب خاوری به صورت سدی تمام سواحل خلیج فارس راپوشانده وبه رشته مکران وصل ووارد خاک پاکستان می گردد.

شاخه شمالی رشته کوه البرز رابوجود آورده که از طرف شمال از دریای خزر وپس از اتصال به رشته کپه داغ که در امتداد جنوب خاوری- شمال باختری دارد.از صحرای قره قروم وخوارزم جدامی کند. دراین نواحی قسمتی از رشته کوه های خاوری ایران باراستای شمالی جنوبی که بین بلوک لوت وباختر وبلوک هلمند درخاور قرار دارد.رشته سوم درقسمت میانی رشته البرز وزاگرس باراستای شمال باختری جنوب خاوری درداخل پهنه فلات مانند مرکزی ضمن برخورد باهسته های موجودمرکز ایران، اشکال متنوعی از دریاچه ها بوجود آورده.

           بخش اعظم ایران درمقیاس جریان های عمومی نصف النهار جوی منطبق بر ناحیه ی نشت هواست وبه این اعتبار دریک الگوی یکنواخت توزیع اقلیم درمنطقه کمربند مناطق خشک وبیابانی واقع شده است با این وجود تنوع اقلیمی درایران زیاد است. واین تنوع اقلیمی منجر به این شد که از دوران پیش ازتاریخ فرهنگ های زیادی با ویژگی های مختلف در اکثر نقاط آن بوجود بیاید.

موضوع این پژوهش دوره شهرنشینی که درسرتاسرایران به وقوع پیوسته اما تمرکز این تحقیق در جنوب شرق ایران است.به همین علت ابتدابه شرایط زیست محیطی وجغرافیایی جنوب شرق متمرکز می شویم.

الف-2تقسیم بندی جغرافیایی فرهنگی ایران از منظرباستان شناسی

باستان شناسان دررابطه با تقسیم بندی ایران نظرات متفاوتی راارائه داده اند.اهلرز براساس کشورشناسی علمی واندنبرگ براساس مناطق جغرافیایی،مک کان براساس رنگ سفال، فیلیپ اسمیت براساس جغرافیایی ساختار های متفاوتی راارائه داده اند لیکن جامع ترین نظریات توسط آقای صادق ملک شهمیرزادی از باستان شناسی نامی ایران که به نوعی مبنای باستان شناسی می باشد وی ایران را به 9 منطقه فرهنگی تقسیم نموده است،که به قرارزیر است:(نقشه شماره1)

1.منطقه جنوب غربی وشمال جنوب غربی شامل شمال خوزستان،دهلران درهمجواری میان رودان وارتفاعات زاگرس وشمال خلیج فارس

2منطقه کرمانشاه وغرب شامل قسمت های مرکزی ارتفاعات زاگرس وکوهپایه های زاگرس. اکثر مناطق پیش از تاریخی ایران دردوره نوسنگی دراین حوزه قراردارد.

3.منطقه آذربایجان وشمالغرب زاگرس،شرق تااردبیل که به حوزه خزر محدود می گردد.

4.منطقه شمال ایران شامل جنوب دریاچه خزر ودشت گرگان واز جنوب به البرز.

  1. منطقه مرکزی فلات ایران شامل منطقه واغ درجنوب البرز درشرق وشمال شرق تاحاشیه کویر ودشت لوت واز غرب تادامنه البرز
  2. منطقه شمال شرقی شامل نواحی شرقی گرگان وبخش هایی از خراسان تارشته کوه های کویت داغ عشق آباد ترکمنستان.
  3. منطقه شرقی شمال سیستان وبلوچستان وبخش های جنوبی خراسان که از غرب وشمال غرب بادشت لوت ومرکز فلات ایران مرتبط است.

8.منطقه جنوب شرقی ایران شامل مناطق وسیعی از کرمان مکران وبلوچستان

9.منطقه جنوب شامل جلگه های فارس وبخش های جنوب وجنوب غرب زاگرس ودرناحیه شمالی خلیج فارس.

تعداد صفحات این پایان نامه :115

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 
دسته‌ها: تاریخ