پایان نامه رشته تاریخ

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد شاهرود

دانشکده علوم انسانی، گروه تاریخ

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد« “M.A.”»

گرایش :

تاریخ اسلام

عنوان:

فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی عبدالله بن عباس

استاد مشاور:

آقای دکتر احمد اشرفی

تابستان 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست

عنوان…………………………………………………………………………………………. صفحه

چکیده 1

فصل اول: کلیات.. 2

1-1-مقدمه 3

1-2- بیان مسئله 4

1-3-اهمیت و ضرورت تحقیق. 4

1-4-اهداف تحقیق. 4

1-4-1-هدف اصلی. 4

1-4-2- اهداف فرعی. 5

1-5-سؤالات تحقیق. 5

1-5-1- سؤال اصلی. 5

1-5-2- سؤالات فرعی. 5

1-6-فرضیات تحقیق. 5

1-6-1-فرضیه اصلی. 5

1-6-2-فرضیات فرعی. 6

1-7-پیشینه تحقیق. 6

1-8-نقد و معرفی منابع. 7

1-8-1-تاریخ طبری. 7

1-8-2-تاریخ یعقوبی. 9

1-8-3-الکامل ابن اثیر. 9

1-8-4-طبقات الکبری. 10

1-9-روش تحقیق. 11

1-10-سازماندهی پژوهش.. 11

1-11-مشکلات.. 12

فصل دوم: عملکرد سیاسی و اجتماعی عبدالله بن عباس.. 13

2-1-زندگی‌نامه ابن عباس.. 13

2-2-ابن عباس و پیامبر (ص) 15

2-3-ابن عباس و عمربن خطاب.. 19

2-4-دیدگاه ابن عباس درخصوص خلافت.. 22

2-5-مکتوب شدن وصیت پیامبر (ص)، حدیث قرطاس.. 24

2-6- ابن عباس در زمان خلافت عثمان. 24

2-7- ابن عباس در جنگ تونس.. 25

2-8-مسئولیت ابن عباس در حج. 26

2-9-عبدالله بن عباس در زمان امام علی. 28

2-10-پیشنهاد ابن عباس به امام علی در ابقای معاویه 28

2-11-مذاکرات عبدالله بن عباس با اصحاب جمل. 32

2-12-استانداری بصره 33

2-13- نقش ابن عباس در جنگ صفین. 35

2-14-مسئله حکمیت.. 37

2-15-حوادث بصره پس از حادثه حکمیت.. 41

2-16-ابن عباس در جنگ نهروان. 42

2-17-شورش اهواز. 42

2-18-اختلاف ابن عباس و امام علی (ع) 43

2-19-حمایت‌های کلامی ابن عباس از امام علی (ع) 53

2-20-حمایت از حقانیت علی ابن ابیطالب.. 54

2-21-ابن عباس در دوران خلافت امام حسن (ع) 57

2-22-جنگ امام حسن و معاویه 59

2-23-پیشنهادات ابن عباس به امام حسن (ع) 60

2-24-ابن عباس و شهادت امام حسن (ع) 61

2-25-رابطه ابن عباس و امام حسین (ع) 62

2-26-دعوت مردم کوفه از امام حسین (ع) 64

2-27-شهادت امام حسین. 69

فصل سوم: عملکرد فرهنگی و علمی عبدالله بن عباس.. 70

3-1-جایگاه علمی. 71

3-2-اهمیت تفسیر ابن عباس.. 72

3-3-تسلط بر ادبیات عرب.. 74

3-4-تفسیر قرآن مجید 75

3-5-شاگردان ابن عباس.. 78

3-5-1-سعید بن جبیر. 78

3-5-2-طاووس بن کیسان یمانی. 82

3-5-3-عطاء بن ابی رباح. 84

3-5-4-مجاهد 85

فصل چهارم: نتیجه گیری. 88

4-1-نتیجه‌گیری. 88

منابع و مؤاخذ 91

 

چکیده

عبدالله بن عباس ازجمله صحابه تأثیرگذار و یکی از مهم‌ترین مفسرین به شمار می‌آید. نامبرده موفق شد حضور حضرت رسول را درک کند و پس از رحلت ایشان از محضر صحابه آن بزرگوار خصوصی مولا علی (ع) استفاده کند و بهره‌ها ببرد.

عبدالله بن عباس در کنار فعالیت‌های فرهنگی و علمی که تربیت شاگردان متعدد در علم فقه و تفسیر و ادبیات عرب بود دارای عملکرد سیاسی هم هست. ابن عباس با حمایت از خلافت مولا علی (ع) در جریان سقیفه بنی ساعده و اظهار این مطلب در مناظرات متعدد با معاویه تمایلات شیعی خود را آشکار ساخته است. پس از شهادت امام علی (ع) در خطبه ای حمایت خود را از خلافت و جانشینی امام حسن (ع) اعلام می دارد و در جهت گرفتن بیعت برای ایشان فعالیت می نماید. این حمایت در دوران امام حسین (ع) و امام سجاد (ع) هم برقرار و مداوم ماند.

در این پژوهش بر آن بودیم تا عملکرد سیاسی و فرهنگی عبدالله بن عباس را در پیشرفت و ترقی اسلام بررسی نماییم.

مهم‌ترین دست آورد این پژوهش شامل بررسی جایگاه عبدالله بن عباس در میان مفسران قرآن از یک‌سو و عملکرد نامبرده به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مشاوران امام علی (ع) در رویدادهای تاریخی عصر خلافت آن امام همین‌طور حمایت و پشتیبانی از امامت امام حسن (ع) و امام حسین (ع) هست.

کلیدواژه:

عبدالله بن عباس، امام علی (ع)، علم تفسیر، امام حسن (ع)، امام حسین (ع)

  

1-1-مقدمه

ابوالعباس عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب عموزاده رسول مکرم اسلام، محرث، مفسر، فقیه، سیاستمدار و ادیب صدر اسلام سه سال قبل از هجرت حضرت رسول از مکه به مدینه در شعب ابوطالب متولد شد. پدرش عباس و مادرش ام الفضل لبابه الکبری دختر حارث بن حزن هلالی بود. مادرش به جمال و کمال مشهور اهل مکه بود. عبدالله پنج برادر داشت و در شمایلش ظاهراً نوشته‌اند بلندبالا، سپید چهره، تنومند، خوش‌سیما و البته دارای حافظه مثال‌زدنی بود.

عبدالله در نزد رسول‌الله بزرگ شد و از ارشادات ایشان بهره برد. از سوی دیگر به علت نزدیکی به رسول‌الله و داشتن حافظه قوی بعدها توانست احادیث و سیره رسول‌الله را به‌گونه‌ای مثال‌زدنی عرضه نماید.

همین‌طور در سال‌های پس از درگذشت رسول‌الله از محضر صحابه آن حضرت خصوصاً علی (ع) بهره برد و در تفسیر قرآن از سرآمدان روزگار به شمار آمد. با چنین پیشینه‌ای نامبرده به حبرالقرآن، بحرالقرآن، رئیس المفسرین، شیخ المفسرین، الاب الاول التفسیر القرآن و ابرمرد تفسیر ملقب گردید.

وی ازجمله اشخاصی بود که پس از رحلت رسول‌الله به خلافت علی (ع) اعتقاد داشت و خلافت را حق علی (ع) می‌دانست در این میان نامبرده از شاگردان و یاران نزدیک علی (ع) بود که هم تفسیر قرآن مجید را از ایشان فراگرفت و هم در دوران خلافت مولا علی ازجمله مشاوران سیاسی اصلی آن حضرت بود. عبدالله بن عباس استانداری بصره را در دوره خلافت علی (ع) عهده‌دار بود. پس از شهادت جان‌گداز مولا علی (ع) در سخنرانی مهمی امام حسن مجتبی را به‌عنوان جانشین علی (ع) مطرح و برای ایشان بیعت گرفت. در دوران خلافت امام حسن پیوسته یاور ایشان بود و از دادن مشاوره به ایشان کوتاهی و امساک نمی‌کرد. پس از شهادت مظلومانه امام حسن، در کنار امام حسین باقی ماند و ایشان را از حرکت به‌جانب کوفه بر حذر داشت و درنهایت، خود در سپاه امام حسین قرار نگرفت، اما مذاکرات و مناظرات او با معاویه در حمایت از خاندان علی (ع) مشهور است.

عبدالله بن عباس در سن 72 یا 74 سالگی در طایف رحلت کرده و در همان‌جا به خاک سپرده شد. محمد ابن حنیفه در هنگام مرگش بر جنازه او نماز گذاشت و این جمله مشهور را به زبان آورد: مات ربانی هذه الامه: عالم بزرگ این است وفات کرد.

 

1-2- بیان مسئله

با درگذشت رسوال الله و انقطاع وحی از سویی و درگذشت و شهادت صحابه آن بزرگوار از سویی دیگر این مسئله در جهان اسلام مطرح شد که قرائت و تفسیر قرآن مجید و سنت و سیره رسول الله چگونه باید تدوین گردد هرچند مولا علی (ع) و صحابه نزدیک پیامبر می توانستند راهگشای این مسیر باشند اما وجود اشخاصی چون عبدالله بن عباس که هم محضر رسوال را درک کرده بود و هم از تعالیم مولا علی (ع) و سایر صحابه برخوردار بود می توانست بسیار راهگشا باشد. به عبارتی ابن عباس به علت داشتن حافظه قوی و تسلط بر شعر و ادب و تاریخ عرب از جمله مهم ترین مفسران قرآن مجید به شمار می آید. نامبرده توانست با تربیت شاگردان متعدد علم تفسیر را در مسیر صحیح قرار دهد و اصول فقه اسلامی را تدوین نماید.

 

1-3-اهمیت و ضرورت تحقیق

اهمیت و ضرورت تحقیق در این پژوهش ارتباط مستقیم دارد با مشخص کردن جایگاه سیاسی، فرهنگی و ادبی عبدالله بن عباس که در حیات سیاسی نامبرده که شامل صحابه حضرت رسول نظیر عمربن خطاب و عثمان بن عفان از سویی و همراهی مولا علی (ع) خلاصه می گردد. از سویی دیگر اهمیت این پژوهش شامل شفاف سازی نخستین جریانات علمی ادبی صدر اسلام در راستای تدوین و تحریر فقه و تفسیر قرآن مجید می باشد.

1-4-اهداف تحقیق

1-4-1-هدف اصلی

هدف در این پژوهش بررسی عملکرد و فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی عبدالله بن عباس در صدر اسلام هست. در این پژوهش کوشیدیم تا دامنه عملکرد نامبرده را در حوزه مختلف مورد بررسی قرار دهیم. از یک‌سو مسئولیت‌های دولتی و لشگری و از سوی دیگر تدریس تحصیل و آموزش و نگارش مسائل مذهبی و ادبی.

 

1-4-2- اهداف فرعی

1-4-2-1-بررسی و تعیین ابعاد شخصیتی و زندگی عبدالله بن عباس؛

1-4-2-2-بررسی و تعیین فعالیت های سیاسی عبد الله بن عباس؛

1-4-2-3-بررسی و تعیین فعالیت های فرهنگی عبد الله بن عباس.

 

1-5-سؤالات تحقیق

1-5-1- سؤال اصلی

در بررسی عملکرد و فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی عبدالله بن عباس در صدر اسلام به چه دستاوردهایی می توان رسید؟

1-5-2- سؤالات فرعی

1-5-2-1-مهمترین ویژگی های شخصیتی ابن عباس شامل چه مواردی است؟

1-5-2-2-فعالیت های سیاسی ابن عباس در چه مواردی قابل اشاره  و بررسی است؟

1-5-2-3-در بررسی عملکرد فرهنگی ابن عباس مهم‌ترین مؤلفه‌ها شامل چه مواردی می‌گردد؟

 

1-6-فرضیات تحقیق

1-6-1-فرضیه اصلی

عملکرد سیاسی ابن عباس در همراهی خلفا، مولا علی و امام حسن قابل اشاره است. عملکرد فرهنگی ابن عباس در تربیت شاگردان و گسترش علم تفسیر و فقه قابل بیان می باشد.

1-6-2-فرضیات فرعی

1-6-2-1- ابن عباس از جمله دانشمندان و فضلای عرب بوده و حافظه قوی و درک محضر حضرت رسول و مولا علی او را از جمله فقهای صدر اسلام قرار داده است.

1-6-2-2-فعالیت های سیاسی ابن عباس شامل فرماندهی سپاه اسلام در دوره عثمان و استانداری بصره و مشاوره مولا علی در جنگ های نهروان صفین و جمل بوده است.

1-6-2-3- مهم ترین مؤلفه در عملکرد فرهنگی ابن عباس تدوین علم تفسیر و فقه و تربیت شاگردان متعدد جهت گسترش تعالیم شیعی اسلامی بود.

1-8-نقد و معرفی منابع

همانطور که اشاره کردیم منابع مورد استفاده در این پژوهش به سه دسته تقسیم می شوند: تواریخ عمومی، کتب رجال و مأخذ.

تواریخ عمومی از آن نظر که اطلاعات ارزنده ای در نخستین سال های گسترش اسلام و حوادث و اتفاقات آن را در بر می گیرد دارای اهمّیت است تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی به علت تقدم زمانی و نحوه روایت رویدادها دارای اهمّیت خاصی می باشد.

 

1-8-1-تاریخ طبری

مورخ، محدث، فقیه و مفسر بزرگ که تولد او به سال 224 هجری و مرگش به سال 310 هجری می باشد. کتاب طبری که نام عربی آن «تاریخ الرسل و الامم و الملوک» است به شرح حوادث تاریخی تا سال 302 هجری پرداخته است. این کتاب که به عنوان مهمترین تاریخنامه روایی و سالشمارانه اسلامی، مشتمل بر تاریخ جهان و اسلام تا آغاز قرن چهارم هجری را شامل می شود؛ بر اساس رخداد اتفاقات به ترتیب سال وقوع آنها می پردازد. تاریخ طبری در واقع ترکیبی است از تاریخ وقایع، تراجم احوال، حدیث، تفسیر، لغت، ادب، سیره و مغازی و فتوح که به شکل روایی با سلسله اسناد آن ذکر شده است. این کتاب به سبب تفصیل، قدمت و روش خاص مؤلف، اثری منحصر به فرد و معتبر است. تاریخ دقیق آغاز تألیف آن معلوم نیست، ولی مسلّم است که طبری پس از نوشتن جامع البیان فی تفسیر القرآن به تألیف آن پرداخته است. وی تفسیر خود را از 283 تا 290 بر شاگردانش املا می کرده و سپس اجازه روایت تاریخ خود را تا حوادث 294، یعنی تا پیش از روی کار آمدن مقتدر (295 -320)، به شاگردانش داده است. به نوشته یاقوت حموی متوفی در قرن هفتم، تألیف تاریخ طبری در 303 به پایان رسیده است.

تاریخ طبری از دو بخش تاریخ جهان و تاریخ اسلام تشکیل می شود. قسمت اعظم این اثر، یعنی بخش تاریخ اسلام آن، به ترتیبِ سالشمار هجری و منحصر به رویدادهای سیاسی و شرح جنگهاست. بخش تاریخ جهان ترتیب سالشمار ندارد و ترتیب آن، موضوعی است، اگر چه در تنظیم مطالب تقدم زمانی حفظ شده است. طبری گفته است که هدفش در این کتاب ذکر تاریخ شاهان، از عاصی و مطیع و نیز تاریخ پیامبران است و تاریخ و زمان را به شب و روز تعیین کنند و درست به همین سبب، کتابش را با بحث در باره زمان و ماهیت و مقدار آن از ابتدای خلق آدم آغاز نموده و در این خصوص بعد از نقل گزارش های مفصّل از راویان اخبار، به عقاید ادیان و امت های گوناگون و آرای زردشتیان استناد کرده است. طبری مسلماً اولین کسی نبوده که وقایع نگاری را بر اساس سالشمار تنظیم کرده، اما می توان گفت که این روش را به کمال رسانده است.

قسمت اعظم تاریخ طبری مجموعه ای از روایات گوناگون از راویان مختلف است که به شکلِ معمولِ روایتِ خبر، نقل شده است، بدین صورت که ابتدا سلسله راویان و سپس خبر گزارش می شود؛ بنابراین، تاریخ طبری صرفاً نقلی است و مؤلف دخل و تصرفی در منابع خود نکرده و مطالب را بدون درنظر گرفتن صحت و سقم آنها ضبط نموده است. وی از یکسو با امانتداری کامل و در نوع خود بی نظیر، روایات متعدد و متنوع راجع به هر واقعه را آورده و از این طریق به حفظ منابع اسلامی از خطر نابودی خدمتی شایان کرده است، اما از سوی دیگر، مطالب غیرواقعی و افسانه های حماسی و نیز خلط و سهوهایی در کتابش دیده می شود؛ ازینرو باید محتوای هر روایت بررسی و با روایات دیگر مقایسه شود و مختصات و مسائل آن معلوم گردد.به علت اهمیت این منبع در تمام فصول پایان نامه از تاریخ طبری استفاده گردیده است.

 

1-8-2-تاریخ یعقوبی

از تاریخنامه های عمومی مشهور و مختصر مشتمل بر تاریخ جهان از آغاز تا اواسط قرن سوم هجری است. جلد اول با داستان آفرینش آغاز شده و به تاریخ انبیاء و بعضی از اقوام می پردازد. در مقایسه با آنچه که درباره امویان آورده به نظر می رسد که درباره عباسیان نوعی تسامح نشان داده است. جلد دوم کتاب که شامل تاریخ اسلام از آغاز تا خلافت المعتمد علی الله را در بر دارد به شیوه سالشمار تنظیم شده است. او که تمایلات شیعی دارد در کتاب خود از رسوم و عادات و آداب عرب جاهلی فراوان نام می برد.

یعقوبی گذشته از شهرت به جایی که به عنوان تاریخ نگار نصیب خود ساخته است، واجد اعتبار و شهرت در دیگر زمینه ها نیز می باشد. وی را نخستین معلم جغرافیای مسلمانان می دانند؛ و ثعالبی او را در شمار شعرای اصفهان آورده است. وی در نجوم نیز دستی داشته است، چه در بسیاری موارد مانند تاریخ تولد حضرت عیسی (ع) و زادروز، بعثت و وفات پیامبر و نیز آغاز دوران هر یک از خلفا و… اقدام به درج صورت فلکی صحیح و طالع سال و نیز اختلاف منجمان در این باره نموده است.

به گفته ی یاقوت در معجم الادبا یعقوبی آثار متعددی داشته است که از آن میان تنها سه کتاب تاریخ، البلدان و مشاکله الناس لزمانهم به دست ما رسیده است. تاریخ یعقوبی هم به علت اهمیت و هم به علت قدمت تاریخی مکرر در فصول این پژوهش مورد استفاده قرار گرفت.

 

1-8-3-الکامل ابن اثیر

بزرگترین و معروفترین تألیفات ابن اثیر تاریخ بزرگ اوست بنام الکامل فی التاریخ یا تاریخ کامل که به عربی نوشته شده است. ابن اثیر این کتاب را به اسم بدرالدین لزلز صاحب موصل تألیل کرده استکتاب الکامل تاریخ عمری عامل است از ابتدای خلقت تا سال 628 یعنی دو سال قبل از فوت مؤلف و در این تاریخ ابن اثیر که معاصر با استیلای مغول بود از اواخر عهد قراختایی و خوارزمشاهیان تا اواخر ایام سلطان جلال الدین منکلبرنی وقایع را بدقت تمام ضبط کرد؛ و او اولین مورخی است زمانی که دوره وقاع دوره استیلای قوم تاتار را نسبتا مفصل در کتاب خود آورده و در جمع آوری آنها از مردم ثقه نهایت جهد را بکار برده است. به همین جهت کتاب او یکی از مهم ترین منابع تاریخ مغول به شمار می رود.

نوشته ی او راجع به ایران قدیم در زمینه داستان ها است لیکن درباره سلسله ساسانی حاوی اطلاعات مفیدی است.

روش ابن اثیر درنوشتن وقایع جمع آوری آثار دیگران از جمله بلاذری، طبری ابن مسکویه و ذیل نویسان ایشان مانند عقبی و دیگران بوده است. وی با دقت نظری که در بین مورخین آن روزگاران بکلی بی نظیر بوده است به تدوین ومقایسه روایات و ضبط و نقل اطلاعات اهتمام کرده است و در مواردی که راجع به یک واقعه دوروایت مختلف وجود داشته است که ترجیح یکی بر دیگری مشکل می نموده است به نقل هر دو روایت پرداخته است.

کتاب الکامل در این پژوهش در فصول دوم و سوم خصوصا در بررسی عملکرد سیاسی ابن عباس مورد استفاده قرار گرفت.

 

1-8-4-طبقات الکبری

ابوعبدالله محمد بن سعد (2302 ه) او از محدثان و اخباری و نسب شناسان برجسته زمان خود بود. وی از شاگردان واقدی است. این کتاب در شرح حال صحابه پیامبر که در جنگ ها شرکت جسته اند، به ذکر حوادث تاریخی آن نیز می پردازد. از لحاظ بررسی صحابه نزدیک پیامبر و طرز زندگی آنان و همچنین دادن اطلاعات عصر خود، منبعی است بسیار ارزشمند که مورد توجه اکثر مورخان تاریخ اسلام است.

کتاب طبقات الکبری از قدیمی ترین آثار در تاریخ اسلام و مشتمل بر تاریخ دو قرن نخست اسلامی به شیوه طبقات است و از مراجع عمده ما در احوال صحابه و تابعین و نخستین محدثان به شمار می رود. ابن سعد در این کتاب زمان و مکان را اساس کار قرار داده است؛ یعنی طبقات را برحسب زمان و سبق در اسلام و شرکت در حوادث مهم تنظیم کرده است.

در کنار منابع ذکر شد کتب رجال که با هدف شناسایی اشخاص و شخصیت های تأثیر گذار در تاریخ اسلام نگارش شده اند را هم می توان در راستای منابع این رساله ذکر کرد اما مؤاخذ مورد استفاده که با موضوعیت ابن عباس نگارش شده باشد:

تا کنون هیچ اثری با محوریت عبدالله بن عباس از سوی نویسندگان ایرانی به رشته تحریر در نیامده است اما می توان کتبی را یادآور شد که ابن عباس در آن نقش مهمی دارد. برای نمونه الاصابه فی تمییز الصحابه اثر ابوالفضل شهاب الدین احمد ابن علی ابن محمد الکنانی العسقلانی معروف به ابن حجر از دانشمندان حدیث و فقه و از بزرگان مذهب شافعی در مصر است. این یکی از مهم ترین آثار در خصوص صحابه حضرت رسول است. به علت اهمیت تاریخی و روش تاریخنگاری ابن سعد این کتاب بیشتر در قسمت زندگینامه ابن سعد و عموما در معرفی اشخاص مورد استفاده قرار گرفته است.

 

1-9-روش تحقیق

روش تحقیق در این رساله به صورت کتابخانه ای بوده که با بررسی و ملاحظه اسناد و مدارک و اطلاعات مرتبط با موضوع تؤامان گردیده است.

 

1-10-سازماندهی پژوهش

این پژوهش در چهار فصل تنظیم شده است. در فصل اول پیرو آیین نامه نگارش پایان نامه کلیات تحقیق نظیر هدف، سؤالات، فرضیات، سازماندهی، مشکلات و… را بیان نمودیم. در فصل دوم این پژوهش که با عنوان عملکرد سیاسی و اجتماعی ابن عباس تنظیم گردیده به فعالیت های سیاسی نامبرده در دوران پیامبر (ص) و  خلفا اشاره گردیده است. هم چنین عمده فعالیت های نامبرده در دوره امامت مولا علی (ع) و حسنین مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل سوم این پژوهش جایگاه علمی و فرهنگی ابن عباس که در حوزه های علم تفسیر، فقه، ادبیات عرب … را شامل می شود بیان گردیده است. همین طور سایر خدمات نامبرده را در این حوزه شامل می شود که تربیت شاگردان از آن دست می باشد. فصل چهارم این پژوهش نتیجه گیری کلی پژوهش را شامل می شود.

1-11-مشکلات

در یک جمع بندی کلّی مشکلات این پژوهش را می توان در موارد زیر برشمرد:

الف فقر مؤاخذ و عدم پرداخت محققین و پژوهشگران به موضوع ابن عباس؛

ب وجود دیدگاه‌های متفاوت در خصوص عملکرد نامبرده تا به آنجا که برخی عملکرد نامبرده را در راستای اهداف ولایت مداری ایشان تبیین می‌کند و برخی نامبرده را از مخالفین سیاست‌های مولا علی (ع) می‌دانند؛

ج بیشتر فعالیت‌های علمی نامبرده در حوزه‌ی تفسیر و فقه اسلامی است که از سوی شاگردان او در سال‌های بعد جمع‌آوری‌شده است. اختلاط مباحث، تشکیک در نوع روایات و عربی بودن متون ازجمله مشکلات بعدی این پژوهش بود.

تعداد صفحات این پایان نامه :104

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 
دسته‌ها: تاریخ