متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته حسابداری

دانشکده مدیریت

تبیین رابطه بین محافظه­کاری با پایداری اقلام تعهدی و  نابهنجاری اقلام تعهدی

استاد مشاور: دکتر منصور مومنی

پایان نامه براى دریافت درجهکارشناسى ارشد در رشته حسابداری

شهریور 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

این پژوهش به بررسی پیامدهای محافظه‌کاری بر کیفیت اطلاعات حسابداری تعهدی و بازار سرمایه می‌پردازد. محافظه‌کاری به واسطه تاثیری که بر تاییدپذیری دارد، خطا در اندازه‌گیری را به حداقل می‌رساند و متقابلا قابلیت اتکای نتایج اطلاعات را افزایش داده و از این رو، باعث افزایش پایداری اقلام تعهدی می‌گردد. با این حال، تاثیر محافظه‌کاری بر پایداری اقلام تعهدی در تمام شرکت‌ها یکسان نیست، زیرا شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا احتمالا درصد بیشتری از سودهای تحقق نیافته را در اقلام تعهدی خود در مقایسه با شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین دارند و در نتیجه، محافظه‌کاری اقلام تعهدی را در شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا نسبت به شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین، پایدارتر و به تبع نابهنجاری اقلام تعهدی را کمتر می کند و این موضوع دلالت بر سودمندی محافظه‌کاری دارد. برای انجام این پژوهش داده‌های 81  شرکت در طی سال‌های 89-85  با بهره گرفتن از تحلیل ضرایب همبستگی و رگرسیون (سری زمانی-مقطعی) تجمعی و در سطح شرکت، بررسی شده و نتایج نشان می­دهد که ارتباط بین متغیر ترکیبی (حاصل­ضرب اندازه محافظه­کاری، اقلام تعهدی عملیاتی و متغیر دامی شرکت­هایی با بالاترین اقلام تعهدی) و متغیر وابسته سود سال بعد و بازده سال بعد ناشی از اقلام تعهدی مثبت و معنی‌دار است. بنابراین، نتیجه پژوهش نشان می­دهد که محافظه­کاری پایداری اقلام تعهدی را در شرکت­هایی با اقلام تعهدی بالا بیشتر از شرکت­هایی با اقلام تعهدی پایین افزایش داده و نابهنجاری اقلام تعهدی را نیز در شرکت­هایی با اقلام تعهدی بالا بیشتر از شرکت­هایی با اقلام تعهدی پایین کاهش می­دهد.

واژه­های کلیدی: محافظه­کاری، بازده غیرعادی، نابهنجاری اقلام تعهدی، پایداری اقلام تعهدی و ناکارایی بازار

فهرست مطالب:

فصل اول: کلیات پژوهش………………………. 1

1-1- مقدمه و بیان موضوع……………………. 2

1-2- اهمیت و ضرورت انجام پژوهش……………… 7

1-3- نتایج مورد انتظار و اهداف اساسی پژوهش…… 8

1-4- فرضیه ­های پژوهش……………………….. 8

1-5- روش پژوهش……………………………. 10

1-5-1- روش گردآوری داده­ها………………… 10

1-5-2- روش‌های آماری مورد استفاده………….. 10

1-5-3- جامعه­ آماری………………………. 10

1-5-4- نمونه­ آماری………………………. 11

1-6- مدل­های پژوهش…………………………. 11

1-6-1- مدل مورد استفاده برای آزمون فرضیه اول پژوهش: بررسی ارتباط بین محافظه­کاری و پایداری اقلام تعهدی……….. 11

1-6-2- مدل مورد استفاده برای آزمون فرضیه دوم پژوهش: بررسی ارتباط بین محافظه­کاری و نابهنجاری اقلام تعهدی……… 13

1-7- تعریف واژه­گان کلیدی…………………… 14

1-8- خلاصه فصل…………………………….. 14

فصل دوم: مروری بر ادبیات پژوهش……………… 15

2-1- مقدمه……………………………….. 16

2-2- ادبیات نظری محافظه‌کاری………………… 16

2-2-1- تاریخچه محافظه‌کاری………………… 17

2-2-2- علل وجودی محافظه‌کاری در حسابداری……. 17

2-2-3- تعریف محافظه‌کاری و مفهوم آن………… 19

2-2-4- دلایل محافظه­کاری…………………… 24

2-2-5- تبیین­های محافظه کاری………………. 26

2-2-5-1- تبیین قراردادی برای محافظه کاری…. 27

2-2-5-1-1- قراردادهای استقراض………….. 30

2-2-5-1-2- قراردادهای مزایای جبران خدمات… 32

2-2-5-2- تبیین دعوای حقوقی……………… 33

2-2-5-3- تبیین مالیات بردرآمد…………… 33

2-2-5-4- تبیین قانونی………………….. 34

2-2-6- محافظه‌کاری مشروط و نامشروط…………. 34

2-2-7- محافظه‌کاری و عنوان جانبداری………… 36

2-2-8- جایگاه محافظه‌کاری در مفاهیم نظری حسابداری   37

2-2-9- استانداردهای حسابداری ایران و محافظه‌کاری 38

2-2-10- انتقادات از محافظه‌کاری……………. 39

2-2-11- دفاع از محافظه‌کاری……………….. 42

2-3- ادبیات نظری نابهنجاری اقلام تعهدی……….. 43

2-3-1- اقلام تعهدی……………………….. 43

2-3-2- نابهنجاری اقلام تعهدی………………. 45

2-3-3- نابهجاری اقلام تعهدی مبتنی بر ریسک…… 46

2-3-4- نابهنجاری اقلام تعهدی مبتنی بر قیمت‌گذاری نادرست  47

2-3-4-1- استدلال پایداری………………… 47

2-3-4-2- استدلال رشد……………………. 48

2-3-4-3- استدلال تئوری نمایندگی………….. 49

2-4- اندازه‌گیری محافظه‌کاری…………………. 50

2-4-1- معیار عدم تقارن زمانی سود………….. 52

2-4-2- معیار عدم تقارن اقلام تعهدی به جریان وجه نقد 53

2-4-3- معیار اقلام تعهدی منفی……………… 54

2-5- پیشینه پژوهش…………………………. 55

2-5-1- پیشینه خارجی……………………… 55

2-5-2- پیشینه داخلی……………………… 60

فصل سوم: روش شناسی پژوهش……………………. 63

3-1- مقدمه……………………………….. 64

3-2- روش های گردآوری اطلاعات…………………. 65

3-3- جامعه­ آماری………………………….. 65

3-4- نمونه­ آماری………………………….. 65

3-5- فرضیه‌های پژوهش……………………….. 66

3-5-1- محافظه‌کاری و پایداری اقلام تعهدی…….. 67

3-5-2- محافظه‌کاری و نابهنجاری اقلام تعهدی…… 68

3-6- سنجش متغیرهای پژوهش…………………… 69

3-6-1- محاسبه اقلام تعهدی…………………. 69

3-6-2- محاسبه محافظه‌کاری…………………. 70

3-6-3- مدل مورد استفاده برای آزمون فرضیه اول.. 71

3-6-4- محافظه‌کاری و نابهنجاری اقلام تعهدی…… 72

3-7- تجزیه و تحلیل آماری…………………… 76

3-8- تعاریف عملیاتی متغیرهای پژوهش………….. 76

3-8- خلاصه فصل…………………………….. 77

فصل چهارم: تحلیل داده‌ها و آزمون فرضیه‌­ها………. 78

4-1- مقدمه……………………………….. 79

4-2- تأثیر محافظه­کاری بر پایداری اقلام تعهدی….. 79

4-2-1- آمار توصیفی………………………. 79

4-2-1-1- آمار توصیفی در سطح کل سال-شرکت….. 79

4-2-1-2- آمار توصیفی برای شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا و پایین 80

4-2-2- همبستگی بین متغیرهای پژوهش ………… 81

4-2-2-1- همبستگی بین متغیرها در سطح کل سال-شرکت 82

4-2-2-2- همبستگی بین متغیرها برای شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا و پایین……………………………………. 83

4-2-3-آمار استنباطی……………………… 84

4-2-3-1- پایداری اقلام تعهدی و جریان نقد در پیش بینی سود سال بعد………………………………………… 84

4-2-3-2- تأثیر محافظه­کاری بر پایداری اقلام تعهدی 84

4-3- محافظه­کاری و نابهنجاری اقلام تعهدی ……… 87

4-3-1- آمار توصیفی………………………. 87

4-3-1-1- آمار توصیفی در سطح کل سال- شرکت…. 87

4-3-1-2- آمار توصیفی برای شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا و پایین 88

4-3-2- همبستگی بین متغیرهای پژوهش ………… 89

4-3-2-1- همبستگی بین متغیرهای پژوهش برای کل داده­ها   89

4-3-2-1- همبستگی بین متغیرهای پژوهش فرضیه دوم برای شرکت­هایی با اقلام تعهدی

بالا و پایین………………………….. 92

4-3-3-آمار استنباطی……………………… 94

4-3-3-1- آمار استنباطی بدون حضور محافظه­کاری. 94

4-3-3-2- آمار استنباطی با حضور محافظه­کاری… 95

4-4- خلاصه فصل…………………………….. 97

فصل پنجم: خلاصه و نتیجه­گیری………………….. 98

5-1- مقدمه……………………………….. 99

5-2- خلاصه و نتیجه­گیری……………………… 99

5-3- محدودیت­های پژوهش……………………… 101

5-4- پیشنهادهای کاربردی……………………. 102

5-5- پیشنهاد برای پژوهش‌های آتی‌‌‌‌……………… 102

منابع……………………………………. 104

مقدمه و بیان موضوع

ارائه الگویی که به خوبی رفتار بازده سهام را توضیح دهد یکی از دغدغه­های محققین حوزه بازارهای مالی و سرمایه است. براساس پژوهش­های صورت گرفته در این حوزه مدل­ها و الگوهای مختلفی ارائه گردیده است اما پژوهش‌ها متعددی نشان داده­اند که مدل­های ارائه شده به ­خوبی توانایی توضیح بازده سهام را ندارند. به عنوان مثال، مدل قیمت­ گذاری دارایی­‌هایی سرمایه­ای[1] یکی از معروف­ترین و قدیمی­ترین این مدل­ها است که توسط سه پژوهشگر به نام‌های شارپ[2] (1964)، لینتنر[3](1965) و موسین(1966) ارائه شد و تنها عامل تبیین کننده اختلاف بازده سهام را ریسک سیستماتیک[4] معرفی گردید. پس از معرفی الگوی قیمت­ گذاری دارایی­های سرمایه­ای نتایج پژوهش­های حاکی از این است که متغیرهایی همچون اندازه، نسبت سود به قیمت سهام، نسبت جریان­های نقدی به قیمت، نسبت جریان­های نقدی عملیاتی به قیمت، نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار حقوق صاحبان سهام، اقلام تعهدی و اجزای آن، مخارج سرمایه­ای، بازده سهام را بهتر از مدل قیمت­ گذاری دارایی­­هایی سرمایه­ای پیش ­بینی می­ کند(مشایخی و همکاران، 1389). موارد ذکر شده به  نابهنجاری­های بازار سرمایه[5] منجر می­شوند. در حقیقت نابهنجاری­های بازار نتایج پژوهش­های تجربی هستند­ که با تئوری­های شناخته شده قیمت­ گذاری دارایی­ها همخوانی ندارند. این نابهنجاری‌ها نشان دهنده ناکارایی بازار[6] (فرصت­های سودآوری) یا کامل نبودن مدل قیمت­ گذاری مورد استفاده هستند (همان).

یکی از نابهنجاری­های بازار سرمایه، نابهنجاری اقلام تعهدی[7] است که دلالت بر کسب بازده غیرعادی[8] از طریق انجام معامله براساس اطلاعات موجود در اقلام تعهدی دارد. ادبیات حسابداری، بیانگر رابطه­ای منفی بین اقلام تعهدی و بازده آینده سهام است. این رابطه منفی اصطلاحاً «نابهنجاری اقلام تعهدی » نامیده می‌شود که اولین بار توسط اسلون[9] (1996) معرفی شد. در ایران نیز دستگیر و رستگار (1390) و قائمی و همکاران (1389) رابطه منفی بین اقلام تعهدی و بازده سهام را مستند کرده‌اند. اسلون استنباط کرد که بازار در استفاده و ترکیب کردن تمام اطلاعات گنجانده شده در اجزای سود کوتاهی می‌کند. مطالعه اسلون نشان داد که پرتفوی شرکت‌هایی با اقلام تعهدی زیاد، بازده­های آتی پایینی به دست می‌آورد. وی این موضوع را به پایداری[10] کمتر اقلام تعهدی در مقایسه با جزء نقدی سود نسبت داد که دلیل آن ذهنیت­گرایی[11]بیشتر در برآورد اقلام تعهدی  و ماهیت موقتی[12] این اقلام است. به این معنا که، نادیده‌گرفتن پایداری متفاوت اجزاء نقدی و تعهدی سود، منجر به ارزیابی نادرست اطلاعات موجود در اقلام تعهدی می‌شود. به عبارت دیگر، سرمایه‌گذاران باید هنگام ارزش‌گذاری شرکت‌ها، بین پایداری اجزای سود- جزء نقدی و تعهدی- تفاوت قائل شوند. بدلیل آنکه جریان­های نقدی عملیاتی (به دلیل قابلیت اتکای بالاتر)، سودآوری آتی را بهتر از اقلام تعهدی پیش‌بینی می‌کند، نادیده گرفتن این تفاوت سبب می‌شود سرمایه‌گذاران درباره ارزیابی عملکرد آتی شرکت‌های با اقلام تعهدی بالا، بسیار خوش بینانه عمل کنند و درباره آینده شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین بدبین باشند. بنابراین اگر چنین سرمایه‌گذاران بی­تجربه و کم اطلاعی بر قیمت سهام تأثیر‌گذارند، قیمت‌های بالایی برای شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا و قیمت‌های پایینی برای شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین مورد انتظار است. در واقع، در این شرایط سهام شرکت‌ها به‌گونه‌ای نادرست و غیرمنطقی ارزش‌گذاری می‌شود. و در نتیجه، در دوره‌های آتی،  به دلیل پایداری پایین اقلام تعهدی، شرکت‌هایی با حجم بالای اقلام تعهدی، بازده‌هایی کمتر از حد مورد انتظار (بازده غیر عادی منفی) و شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین بازده‌هایی بیش از حد مورد انتظار (بازده غیر عادی مثبت) کسب خواهند کرد. این الگو در اصطلاح، نابهنجاری اقلام تعهدی نام دارد که چالش‌هایی را نسبت به تئوری‌های منطقی قیمت‌گذاری دارایی‌ها مطرح کرده‌است (هرشلیفر[13] و همکاران، 2010).

به دنبال نتایج کار اسلون (1996)، پژوهش‌های مختلفی در رابطه با اقلام تعهدی و بازده سهام صورت گرفته‌است. دسته‌ای از پژوهش‌ها، نابهنجاری اقلام تعهدی را مبتنی بر ریسک تفسیر می‌کنند و دسته‌ی‌ دیگر، در تشریح نابهنجاری اقلام تعهدی، قیمت‌گذاری نادرست اقلام تعهدی را علت ایجاد رابطه منفی بین اقلام تعهدی و بازده آتی سهام بیان می‌کنند.

به گفته فاما[14] (1998) وجود نابهنجاری­های بازار سرمایه می ­تواند ناشی از عدم شناسایی کامل عوامل ریسک باشد. بنابراین در دیدگاهی که نابهنجاری اقلام تعهدی را مبتنی بر ریسک تفسیر می‌کنند بازار سرمایه به طور کارا و موثر اطلاعات موجود را ارزیابی و شرکت­هایی با اقلام تعهدی پایین، پرمخاطره و دارای ریسک بالاتر هستند. بنابراین، بازده بالاتر این‌گونه شرکت‌ها جبرانی برای ریسک بیشتر است. می‌توان این‌گونه بیان کرد که سطوح مختلف اقلام تعهدی معیاری برای عامل ریسک است که منتهی به سطوح مختلف بازده می‌شود (فاما و فرنچ،2008[15]).

در مقابل، در نظریه‌های مالی- رفتاری نوین فرض بر این است که سرمایه‌گذاران به طور سیستماتیک در قیمت‌گذاری دارایی‌ها دچار خطا و اشتباه می­شوند و نابهنجاری­ها نتیجه‌ی خطای قیمت‌گذاری است (وو و ژانگ[16]،2011). به عبارت دیگر، وجود سرمایه گذاران بی­تجربه در بازار، سبب قیمت­ گذاری نادرست اوراق بهادار می‌گردد؛ به نحوی که واکنش سرمایه‌گذاران نسبت به تغییرات اقلام تعهدی باعث ‌می‌شود سهام شرکت‌های با حجم متفاوتی از اقلام تعهدی، به گونه‌ای نادرست بیشتر یا کمتر از واقع ارزش‌گذاری شود که این امر برخلاف فرضیه‌ بازار کارا[17] است.

در کل، استدلال­های مختلفی در خصوص تشریح قیمت‌گذاری نادرست اقلام تعهدی که علت ایجاد رابطه منفی بین اقلام تعهدی و بازده آتی سهام است، وجود دارد. این استدلال­ها از قبیل، استدلال پایداری (اسلون، 1996، ریساتک[18]، 2010) استدلال رشد[19] (فیرفیلد و همکاران[20]، 2003، مارتین[21]، 2007، ژانگ، 2007)، استدلال تئوری نمایندگی[22](کوتاری و همکاران[23]، 2008) استدلال بازده نامشهود دوره­های قبل [24](ریستاک، 2010، فروغی و همکاران، 1391) می­باشند. برای بسط مبانی نظری این پایان نامه از استدلال پایداری استفاده شده­است.

اسلون (1996) در استدلال پایداری، کسب بازده غیرعادی براساس اطلاعات موجود در اقلام تعهدی را به پایداری کمتر اقلام تعهدی درمقایسه با جریان وجوه نقد نسبت می­دهد. و عنوان می­ کند که علت پایداری کمتر اقلام تعهدی در مقایسه با جریان وجوه نقد، ذهنیت­گرایی و ماهیت موقتی بیشتر در برآورد اقلام تعهدی است. از این رو، خطای اندازه­گیری(برآورد) در اقلام تعهدی وجود دارد که می ­تواند از اشتباهات غیر عمدی در برآوردها و یا دستکاری عمدی اقلام تعهدی توسط مدیریت[25] ناشی شود. به همین دلیل شرکت­هایی با اقلام تعهدی بالا با احتمال بیشتری دارای خطای برآورد در اقلام تعهدی خود هستند و در نتیجه، سود آنها در دوره آتی کمتر پایدار می­ماند.

با این حال، پایداری اقلام تعهدی در تمام شرکت ها یکسان نیست. محافظه کاری از جمله عواملی است که می‌توان انتظار داشت بر پایداری اقلام تعهدی موثر باشد. بنا به تعریف، محافظه­کاری[26] به عنوان الزامات تاییدپذیری بیشتر برای اخبار خوب (سود) در مقابل اخبار بد (زیان) در صورت­های مالی و یا عدم­تقارن الزامات تاییدپذیری برای سودها و زیان­ها است (واتس[27]، 2003، باسو[28]، 1997).

به دلیل این ناقرینگی در الزامات تاییدپذیری، محافظه کاری موجب می‌شود تا تغییرات مثبت سود نسبت به تغییرات منفی سود پایداری‌ترگردد . به این ترتیب، چنین استنباط می شود که تاثیر محافظه‌کاری بر شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا و شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین یکسان نیست، زیرا شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا احتمالا درصد بیشتری از سودهای تحقق نیافته را در اقلام تعهدی خود در مقایسه با شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین دارند و در نتیجه، به دلیل الزامات تاییدپذیری بیشتر برای سودهای تحقق نیافته ، محافظه‌کاری اقلام تعهدی را در شرکت‌هایی با اقلام تعهدی بالا نسبت به شرکت‌هایی با اقلام تعهدی پایین، پایدارتر و به تبع نابهنجاری اقلام تعهدی را کمتر می کند (وکیل، 2012).

علاوه بر تاثیر محافظه­کاری بر تاییدپذیری اقلام تعهدی مثبت، محافظه­کاری قابلیت اتکای اقلام تعهدی را نیز افزایش می­دهد. واتس (1993،2003) بیان می‌کند که محافظه‌کاری منجر به اتکاءپذیری بیشتر اقلام تعهدی می‌گردد. بالچاندران و موهانرام[29] (2006) بیان می­ کنند که محافظه­کاری تاییدپذیری را الزامی و خطا در اندازه­گیری را به حداقل می­رساند و متقابلا قابلیت اتکای نتایج اطلاعات را افزایش می­دهد. از سوی دیگر، ریچاردسون وهمکاران[30](2005)به طور تجربی نشان دادند که اتکاپذیری بیشتر اقلام تعهدی نیز پایداری اقلام تعهدی را در پیش بینی سودها افزایش می‌دهد.

همانطور که پیشتر اشاره شد، اسلون (1996) بیان نمود نابهنجاری اقلام تعهدی و بازده غیرعادی ناشی از معامله براساس اطلاعات موجود در اقلام تعهدی به این دلیل است که اقلام تعهدی پایداری کمتری دارند. بر همین اساس خط ممتد در نمودار شماره 1 تاثیر اندازه اقلام تعهدی را بر بازده غیرعادی  نشان می­دهد. ولی با حضور محافظه­کاری و از طریق الزامات تاییدپذیری و قابلیت اتکای بیشتر برای اقلام تعهدی مثبت، پایداری اقلام تعهدی در شرکت­هایی با اقلام تعهدی بالا نسبت به شرکت­هایی با اقلام تعهدی پایین افزایش بیشتری را نشان می­دهد. بنابراین، با افزایش پایداری اقلام تعهدی در دهک­های بالاتر، عاملی که باعث کسب بازده غیرعادی می­گردد از شدتش کاسته می­شود و بنابراین نابهنجاری اقلام تعهدی کاهش می­یابد. پس می­توان نتیجه گرفت که محافظه­کاری بازده غیرعادی ناشی از معامله براساس اطلاعات موجود در اقلام تعهدی را در شرکت­هایی با اقلام تعهدی بالا نسبت به شرکت­هایی با اقلام تعهدی پایین بیشتر کاهش می­دهد. این نتیجه­گیری به خوبی در شکل شماره 1 نشان داده شده است.

[

تعداد صفحه :137

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com