پایان نامه رشته فلسفه

دانشگاه اصفهان

دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی

گروه علوم تربیتی

 پایان‌نامه کارشناسی ‌ارشد رشته‌ علوم تربیتی

گرایش تاریخ و فلسفه آموزش و پرورش
تبیین تربیت جهادی از منظر قرآن

شهریور 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

هدف این پژوهش بررسی تربیت جهادی از منظر قرآن است. بدین منظور، ابتدا مبانی نظری جهاد بر اساس تفاسیر آیات توصیف گردید و در ادامه بر اساس آن، دلالت‌های مربوط به تربیت جهادی استنباط شد. این پ‍‍‍ژوهش که از جمله طرح­های تحقیق کیفی به شمار می­رود، با بهره گرفتن از روش اسنادی- تحلیلی انجام شد. در  مبانی نظری جهاد در قرآن، مفهوم، جایگاه، غایت، ابعاد جهاد، زمینه جهاد، پیامدهای انجام و ترک جهاد، شاخصه های انسان جهادی و نظام ارزشی جهاد توصیف و دسته بندی گردید. سپس بر مبنای مطالب نظری، الزامات راهبردی در تربیت جهادی در دو بخش الزامات معرفتی و عملی استنباط گردید. آمیختگی حیات با رنج، هدفمندی در سخت کوشی، شناخت حق و تقابل همیشگی با باطل، نگرش سلسله مراتبی در هدایت و تبعیت در الزامات معرفتی شرح داده شد و مراقبت هماهنگ درون و برون، پویایی هماهنگ با ضرورت زمانه، اعتدال در طریق در الزامات عملی تشریح گردید. تربیت جهادی نسخه ای از تربیت اسلامی است. از آن جایی که جهاد را باید همزمان در درون و برون انسان انجام داد،تربیت جهادی، شامل تربیت اخلاقی و اجتماعی است. مربی در تربیت جهادی نقش مهمی دارد. او موقعیت های تربیتی را فراهم می کند. این موقعیت ها بر اساس نحوه مبارزه و دفاع انسان، به موقعیت هجوم، دفاع ، هجرت و تقیه تقسیم می شود. در هر موقعیتی می توان از تمرین تربیتی متناسب با آن استفاده کرد.

 

کلید واژه: جهاد، مبانی نظری جهاد در قرآن، الزامات راهبردی در تربیت جهادی، قلمروهای تربیتی جهاد، نقش مربی در تربیت جهادی 

 

     فهرست مطالب

 عنوان                                                                                                                                       صفحه

فصل اول: کلیات تحقیق

1-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………..1

1-2- شرح و بیان مسأله……………………………………………………………………………………………………………………………..2

1-3- هدف پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………….4

1-3-1- هدف کلی……………………………………………………………………………………………………………………………………..4

1-3-2- اهداف جزیی…………………………………………………………………………………………………………………………………4

1-4- سوال های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………..4

1-5- اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………5

 1-6- تعریف مفاهیم……………………………………………………………………………………………………………………………………5

فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق

2-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………7

2-2- تعریف جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………….7

2-3- ماهیت جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………….8

2-4-  هدف جهاد…………………………………………………………………………………………………………………………………………9

 2-4-1- کرامت انسان…………………………………………………………………………………………………………………………………9

2-4-2- سعادت انسان…………………………………………………………………………………………………………………………………9

2-5- ارزش جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………….10

2-6- پیامدهای ترک جهاد………………………………………………………………………………………………………………………..10

2-7- اقسام جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………….11

2-7-1- نوع دشمن: جهاد اکبر، جهاد اصغر……………………………………………………………………………………………..11

2-7-2-  نحوه هجوم: جهاد دفاعی- جهاد ابتدایی……………………………………………………………………………………11

2-7-2-1- جهاد دفاعی……………………………………………………………………………………………………………………………..12

2-7-2-2- جهاد ابتدایی……………………………………………………………………………………………………………………………12

2-7-2-2-1- مشروعیت جهاد ابتدایی در عصر غیبت……………………………………………………………………………..13

2-7-2-2-2- اهداف جهاد ابتدایی……………………………………………………………………………………………………………13

2-7-2-2-3- فرق جهاد ابتدایی و جهاد دفاعی……………………………………………………………………………………….13

  • تقسیم بندی های دیگری از جهاد………………………………………………………………………………………………13

2-8- قلمرو جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………………….14

عنوان                                                                                                                                       صفحه

2-8-1 – جهاد سخت…………………………………………………………………………………………………………………………………..14

2-8-2 – جهاد نرم……………………………………………………………………………………………………………………………………….14

2-8-2-1- جهاد فرهنگی…………………………………………………………………………………………………………………………….15

2-8-2-2 – جهاد سیاسی…………………………………………………………………………………………………………………………….15

 2-8-2-3- جهاد اقتصادی………………………………………………………………………………………………………………………….15

2-8-2-4- مدیریت جهادی…………………………………………………………………………………………………………………………16

2-9- جهاد در روایات……………………………………………………………………………………………………………………………………17

2-9-1- جهاد در نهج البلاغه………………………………………………………………………………………………………………………19

2-9-1-1- فضیلت جهاد و عواقب ترک آن …………………………………………………………………………………………………16

2-9-1- 2- پایداری و مقاومت در میدان جهاد…………………………………………………………………………………………..17

2-9-1- 3- فنون مبارزه و روش جنگ………………………………………………………………………………………………………..17

2-9-1-4- شوق شهادت در راه جهاد برای خدا…………………………………………………………………………………………..17

2-10- جهاد در ادیان ………………………………………………………………………………………………………………………………….19

2-11- پیشینه موضوع تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………….20

2-12- نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………………………………….23

فصل سوم: روش تحقیق

3-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………24

3-2- روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………………….24

3-2-1- مراحل انجام تحقیق………………………………………………………………………………………………………………………25

گام اول: مشخص کردن مسئله پژوهش……………………………………………………………………………………………………….26

گام دوم:تدوین سئوالات و اهداف…………………………………………………………………………………………………………………26

گام سوم: تعریف و مشخص کردن محدوده تحقیق……………………………………………………………………………………..26

گام چهارم: نمونه گیری و جمع آوری داده ها……………………………………………………………………………………………..27

گام پنجم: تلخیص داده ها……………………………………………………………………………………………………………………………27

گام ششم: تحلیل و استنباط نتایج و گزارش……………………………………………………………………………………………….27

3-3- جامعه نمونه ……………………………………………………………………………………………………………………………………….28

3-4- نمونه و نمونه گیری……………………………………………………………………………………………………………………………28

3-4-1- مراحل نمونه گیری………………………………………………………………………………………………………………………..28

3-5- شیوه جمع آوری اطلاعات………………………………………………………………………………………………………………….29

عنوان                                                                                                                 صفحه

3-5-1- ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………………………………………………………………………………..29

فصل چهارم: مبانی نظری ودلالت تربیتی

4-1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………………30

4-2-  بخش اول: مبانی نظری جهاد در قرآن………………………………………………………………………………………….30

4-2-1- مفهوم شناسی…………………………………………………………………………………………………………………………… 31

4-2-1-1- مقایسه جهاد با واژه های مشابه در قرآن………………………………………………………………………………31

4-2-2- جایگاه شناسی………………………………………………………………………………………………………………………….. 32

4-2-2-1- ماهیت جهاد…………………………………………………………………………………………………………………………. 32

4-2-2-2- فضیلت جهاد………………………………………………………………………………………………………………………… 32

4-2-3- غایت شناسی…………………………………………………………………………………………………………………………….. 34

 4-2-3-1-حاکمیت بخشیدن به دین الهی…………………………………………………………………………………………… 34

4-2-3-2- حفظ حیات انسانی…………………………………………………………………………………………………………………35

4-2-4- اقسام شناسی………………………………………………………………………………………………………………………………36

4-2-4-1- انواع جهاد……………………………………………………………………………………………………………………………….36

4-2-4-1-1- جهاد درونی( جهاد اکبر) ………………………………………………………………………………………………….37

4-2-4-1-1-1- جهاد با نفس………………………………………………………………………………………………………………….38

4-2-4-1-1-2- جهاد با شیطان………………………………………………………………………………………………………………39

4-2-4-1-2- جهاد بیرونی(جهاد اصغر) …………………………………………………………………………………………………39

4-2-4-1-2-1-جهاد سخت……………………………………………………………………………………………………………………39

4-2-4-1-2-2- جهاد نرم……………………………………………………………………………………………………………………….40

4-2-4-1-2-2-1- جهاد فرهنگی…………………………………………………………………………………………………………..40

4-2-4-1-2-2-2- جهاد اقتصادی………………………………………………………………………………………………………….41

4-2-4-1-2-2-3- جهاد سیاسی……………………………………………………………………………………………………………43

4-2-5- زمینه شناسی……………………………………………………………………………………………………………………………. 44

4-2-5-1- ایمان………………………………………………………………………………………………………………………………………45                                                                                                                            

4-2-5-2- تقوی………………………………………………………………………………………………………………………………………45

4-2-5-3- یقین……………………………………………………………………………………………………………………………………….46

4-2-5-4- هجرت ……………………………………………………………………………………………………………………………………46

4-2-6- ارزش شناسی………………………………………………………………………………………………………………………………47

عنوان                                                                                                                                صفحه

4-2-6-1- حق و باطل……………………………………………………………………………………………………………………………..47

4-2-7- انسان شناسی……………………………………………………………………………………………………………………………. 48

4-2-7-1- شاخصه های اخلاقی………………………………………………………………………………………………………………48

4-2-7- 1-1-توحید و توکل……………………………………………………………………………………………………………………48

4-2-7- 1-2- سختی پذیری…………………………………………………………………………………………………………………..49

4-2-7- 1-3- صبر واستقامت…………………………………………………………………………………………………………………50

4-2-7- 1-4 – تلفیق مهر و قهر……………………………………………………………………………………………………………..52

4-2-7- 1-5- ترجیح زندگی آخرت به دنیا……………………………………………………………………………………………52

4-2-7-2- شاخصه های اجتماعی…………………………………………………………………………………………………………..53

4-2-7-2-1- وظیفه شناسی……………………………………………………………………………………………………………………54

4-2-7-2-2- دشمن شناسی…………………………………………………………………………………………………………………..55

4-2-7-2-3- ظلم ستیزی……………………………………………………………………………………………………………………….56

4-2-7-2-3-اطاعت پذیری………………………………………………………………………………………………………………………57

4-2-8- پیامد شناسی………………………………………………………………………………………………………………………………58

4-2-8-1- پیامد مثبت…………………………………………………………………………………………………………………………….58

4-2-8-1-1- هدایت…………………………………………………………………………………………………………………………………58

4-2-8-1-2- رزق کریم……………………………………………………………………………………………………………………………59

4-2-8-1-3- خیرو فلاح…………………………………………………………………………………………………………………………..59

4-2-8-1-5- فلاح …………………………………………………………………………………………………………………………………..60

4-2-8-1-4- غفران …………………………………………………………………………………………………………………………………60

4-2-8-2- پیامد منفی………………………………………………………………………………………………………………………………60

4-2-8-2-1- جایگزین کردن گروه دیگری………………………………………………………………………………………………60

4-2-8-2-1- عذاب الهی ………………………………………………………………………………………………………………………….61

4-2-9- آسیب شناسی………………………………………………………………………………………………………………………………61                                                                                                                              

4-2-9-1- دنیاطلبی…………………………………………………………………………………………………………………………………..62

4-2-9-2- گرایش به مال و قدرت…………………………………………………………………………………………………………….62

4-2-9-3- راحت طلبی…………………………………………………………………………………………………………………………….62

4-2-9-4- ترس…………………………………………………………………………………………………………………………………………63

4-2-9-5- سیاهی قلوب……………………………………………………………………………………………………………………………64

عنوان                                                                                                                                صفحه

4-2-9-6- عذر تراشی……………………………………………………………………………………………………………………………….64

4-3. بخش دوم : دلالت تربیتی

4-3-1- مفهوم شناسی تربیت جهادی……………………………………………………………………………………………………….65

4-3-2- الزامات راهبردی در تربیت جهادی……………………………………………………………………………………………….65

4-3-2-1- الزامات معرفتی………………………………………………………………………………………………………………………….66

الزام اول: شناخت حداکثری از دین……………………………………………………………………………………………………………..66

الزام دوم : آمیختگی حیات با رنج………………………………………………………………………………………………………………..67

الزام سوم: هدفمندی در سخت کوشی…………………………………………………………………………………………………………68

الزام چهارم: شناخت حق و تقابل همیشگی با باطل……………………………………………………………………………………68

الزام پنجم : نگرش سلسله مراتبی در هدایت و تبعیت…………………………………………………………………………………69

4-3-2-2- الزامات عملی……………………………………………………………………………………………………………………………..70

الزام اول: مراقبت هماهنگ درون و برون……………………………………………………………………………………………………..70

الزام دوم : پویایی هماهنگ با ضرورت زمانه…………………………………………………………………………………………………71

الزام سوم: اعتدال در طریق…………………………………………………………………………………………………………………………..72

4-3-3- قلمروهای تربیتی جهاد………………………………………………………………………………………………………………….73

تربیت اسلامی: مرحله زمینه ساز………………………………………………………………………………………………………………….73

تربیت اخلاقی: مرحله آغازین……………………………………………………………………………………………………………………….74

تربیت اجتماعی: مرحله عملیاتی………………………………………………………………………………………………………………….75

4-3-4- نقش مربی در تربیت جهادی………………………………………………………………………………………………………..75

4-3-4-1- موقعیت های تربیتی………………………………………………………………………………………………………………….77

4-3-4-1-1-  هجوم (حصارشکنی) …………………………………………………………………………………………………………..77

4-3-4-1-2-  موقعیت دفاع(حصاربندی) …………………………………………………………………………………………………78

4-3-4-1-3-  موقعیت هجرت (طرد آگاهانه) ………………………………………………………………………………………….79

4-3-4-1-4-  تقیه(سکوت آگاهانه) ………………………………………………………………………………………………………….80                                                                 

فصل پنجم: نتیجه گیری

5-1- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………82

۲-۵-  بررسی سؤال‌ها و نتیجه‌گیری………………………………………………………………………………………………………….82

5-2-1- یافته‌های پژوهش در رابطه با سؤال اول…………………………………………………………………………………………83

  5-2-2-یافته‌های پژوهش در رابطه با سؤال دوم……………………………………………………………………………………….86

عنوان                                                                                                                                صفحه

3-۵- پیشنهادها…………………………………………………………………………………………………………………………………………..89

5-3-1-  برای کارگزاران تربیتی…………………………………………………………………………………………………………………90

5-3-2- برای پژوهشگران……………………………………………………………………………………………………………………………90

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………………………………………………………..91

  • مقدمه

    موضوع تربیت، انسان است و برای تربیت انسان نسخه های مختلفی ارائه شده است. مدلهای تربیتی بر اساس نگرش به انسان تنظیم می شود. در این راستا  فلسفه تعلیم و تربیت بر اساس نگرش به انسانها، تلاش می کند تا با نگاهی عمیق تر به بنیان اندیشه ها، دستورالعمل و توصیه های تربیتی را استخراج کند. در تربیت اسلامی این مبانی از متون اسلامی گرفته می شود. مفاهیم نهفته در متون اسلامی به ویژه قرآن هنوز برای بسیاری از صاحب نظران امر تربیت ناشناخته است و معمولا دستورات تربیتی بر اساس شناخت ظاهر آیات و روایات ارائه می گردد.

    یکی از مفاهیم مذکور در قرآن «جهاد» است. این مفهوم در قرآن از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در زمینه های مختلف نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی­کاربرد دارد. اما در تحقیقات انجام شده در مورد جهاد از منظر تربیتی به آن توجه نشده است. در مفهوم جهاد، عنصر مبارزه نهفته است و این مبارزه را لزوماً نمی توان به جنگ و قتال فیزیکی تفسیر کرد. زندگی در معنایی، سراسر مبارزه کردن است و آدمی که رفتارش محل تأمل نظریه پردازان تربیتی است، همواره در میدان مبارزه و چالشی برای رسیدن به رشد و کمال است. در دوران کنونی که شرایط حاکم بر دنیا پیچیده تر از گذشته می باشد، چگونگی مبارزه نیز پیچیده شده است.تربیت، مبارزه ای برای رسیدن به تکامل است. مبارزه ای که تلاش جدی را برای رفع موانع در بردارد.

   در این پژوهش تلاش می شود زوایای عمیق جهاد بر اساس آیات قرآن و با رجوع به تفاسیر واکاوی شود و سپس بر اساس مولفه های جهاد، انسان جهادی معرفی شود و بر اساس نوع نگرش به انسان، برنامه تربیتی لازم برای تربیت انسان جهادی استنباط شود. در ادامه و در فصل اول شرح دقیق تر مساله تحقیق بیان خواهد شد.

  • شرح و بیان مسأله

در طول تاریخ اندیشمندان و فیلسوفان تربیتی بر اساس جهان بینی خود و تعریف از انسان، نظریه ها و مدلهای مختلف تربیتی ارائه داده اند و پاسخگوی بخشی از نیازهای انسان بوده اند. تربیت در شرایط فعلی نسبت به گذشته با چالش بیشتری مواجه شده است؛چالشی که متاثر از شرایط دنیای جدید است.

     بارزترین ویژگی دوران جدید، خصوصیت «ساخت زدایی» ناشی از انقلاب ارتباطات است. در این شرایط نمی توان از مفاهیم و نظریات عینی و مشخصی سخن گفت. باید و نباید های تربیت که بر اساس ساختار از پیش تعریف شده، بنا شده بود؛ در معرض تزلزل است. در شرایط کنونی که مرزها و محدوده ها شکسته شده است؛ تلاشهای تربیتی مخصوصاً تربیت دینی که در راستای مشخص کردن محدوده رفتارهای مطلوب از نامطلوب می باشد؛ با چالش بیشتری مواجه است.در مواجهه با  این شرایط که عرصه ورود آزادانه اندیشه های متنوعی است؛ می توان سه نحوه برخورد داشت: بر تربیت گلخانه ای و حفاظت از بایدها و نبایدهای خود پافشاری کرد یا نسخه تربیتی فعلی را ناکارآمد و متعارض با دوران فعلی دانست و آن را کنار گذاشت و یا با تبیین و تفسیر تربیت دینی به تلاش برای سازگاری تربیت با شرایط کنونی پرداخت. با در نظر گرفتن شیوه سوم، برای مواجه با چالشها و تقابلهای عصر کنونی و ورود به شرایط فعلی ضروری است که تربیت دینی شامل مؤلفه های­عقلانیت، تقوای­حضور، ارزیابی­ و گزینش باشد(باقری،1388: 62-58).

اما در این شرایط توصیف شده، کمتر به نیاز انسان به اقدام و حرکت و ضرورت حضور او در فضای درگیری و چالش فکری و نحوه مواجهه با آن شرایط اشاره می شود. با نگاهی عمیق تر به آموزه های دینی و قرآنی و شناخت دقیق ماهیت انسان به مفاهیمی برمی خوریم که با تبیین و به کار گیری آن می توان به اصول و روشی متناسب برای تربیت در شرایط تقابل ها و تعارض ها رسید و حتی ضرورت ورود به میدان تقابل ها را مطرح کرد و نه لزوماً راهکار مواجه با آن را تبیین کرد.

در قرآن از دو دسته انسانها تحت عنوان قاعدین و مجاهدین نام برده شده است.[1]  قاعدین و مجاهدین وصف دو گروه از انسانهای مؤمن است که در بسیاری از صفات پسندیده انسانی مشترک می باشند.  اهل ایمان می باشند، نماز می‌خوانند، روزه می‌گیرند وحتی خداوند در­­قرآن­­­ قاعدین را که به علت عذر موجه در جهاد شرکت نکرده اند، مورد سرزنش قرار نمی دهد. اما در مقایسه با گروه مجاهدین به صراحت به تفاوتها و فاصله بین این دو گروه اشاره می کند. قاعدین فضیلت کسانی را که به جهاد رفتند، شهید شدند و یا بر دشمن پیروز گشتند، را ندارند. این آیه ضمن اینکه قصد تشویق مؤمنین به حضور در میدان درگیری را دارد، می خواهد انسانها را نسبت به سبقت‏گیرى درخیرو فضیلت بیدار کند(طباطبایی،1374، ج‏5: 72). از این رو نقطه اصلی تفاوت بین قاعدین و مجاهدین در اقدام وحرکت آنها و سبقت برای ورود به صحنه مبارزه است.

    حرکت و اقدام، ضرورتی است­ برای انسان که از ساخت و فطرت او ناشی می شود)صفایی حائری،17:1390). صحنه تعارضها از لحظه آفرینش انسان و بر اساس اقتضای خلقت انسان ایجاد می شود. آنجا که انسان در سطح غریزه است، نزاعی نیست و آنجا هم که به توحید می رسد و دلش مظهر خداوند می شود، نزاعی نیست. مبارزه و درگیری در میان این دو مرحله است. آنجا که هدف ها دو تا شوند و راه ها جدا شوند. تا زمانی که این دوگانگی و درگیری پیش نیاید؛ انسان، انسان نمی شود. زیرا تا انسانها فضای تضاد و درگیری بین اهداف، اصول و روشها را درک نکنند؛ برای انتخاب گزینه بهتر هم تلاش نمی کنند و وارد میدان درگیری نمی شوند. در این موقعیت سستی، مذاکره و تطمیع ازگزینه های انتخاب خواهند شد(صفایی حائری، 1388: 40-39). به این ترتیب میدان نبرد می تواند میدان رشد انسان باشد.

هنگامی که میدان تقابل ها و تعارض ها مطرح شود و ضرورت تلاش و کوشش انسان در مواجهه با موانع مطرح باشد؛ از «جهاد» سخن به میان می آید. جهاد یعنی یک مانع بزرگ سر راه است که باید این مانع را برداشت. جهاد از مفاهیمی است که در قرآن به گونه های مختلف مطرح شده است و در اسلام جزء فروع دین می باشد. در روایات از جهاد به عنوان یکی از چهار رکن ایمان نام برده شده است.[2] جهاد مفهومی نیست که نسبت به آن برداشت معمول و در حد جنگ و قتال داشت؛ بلکه در عرصه های مختلف می توان از جهاد سخن گفت. فرایندی چند لایه است که در پایین ترین سطح آن جنگ سخت است و با واژه قتال معنا می یابد ولی در سطوح بالاتر آن به عنوان ترسیم مبانی فکری و معرفتی انسانها و به عنوان راهبردی نرم افزارانه تبیین می شود(جانی پور، ستوده نیا،1392). در قرآن که کتاب تربیت و انسان سازی است، جهاد در ابعاد و سطوح مختلف مطرح شده است. یکی از این سطوح هدایت است. [3] هدایت به عنوان هدف نهایی در تربیت اسلامی مطرح است و نقطه مقابل آن غی (گمراهی) است(باقری، 1393: 76). از این رو می توان جهاد را با رویکردی تربیتی تفسیر کرد و به طرح «تربیت جهادی» پرداخت. تربیت جهادی یعنی تربیت انسانهایی با تفکر جهادی که همواره خود را در میدان مبارزه می یابند.

هنگامی که نیازهای خلق متعدد و فرصت کم، باید شدیدترین نیازها را در نظر گرفت و با ملاک اهمیت راه رفت و وظیفه را شناخت(صفایی حائری،1391: 30). ضرورت طرح تربیت جهادی در شرایط فعلی که نیاز رویارویی با اندیشه های متنوع فکری و درگیری بین حق و باطل نمایان تر است؛ بیشتر می باشد. تعارض موجود بین برخی از آموزه‌های حاصل از تمدن غرب با آموزه‌های برگرفته از متون اسلامی، دغدغه‌هایی را در میان برخی متفکران جامعه‌ پدید آورده است. وعده الهی به ظهور تمدن اسلامی و ادعای کامل بودن دین اسلام و داشتن ظرفیت عمیق برای هدایت و تربیت انسان، ضرورت مواجهه جهادی در فضای اندیشه و عمل را بیشتر می کند. سنت خداوند بر آن است که سرنوشت قوم را به دست انسانها و از طریق تغییر در خودشان رقم بزند. بر این اساس پیوند و رابطه ای بین محتوای درونی انسانها و وضع و حال جامعه وجود دارد. جهاد در درون(جهاد اصغر) و جهاد در بیرون (جهاداکبر) هر دو باید هماهنگ با هم پیش روند. تلفیق اندیشه و اراده در قلمرو تاریخ و اجتماع ،آینده ساز است و از خلال وجود ذهنی انسان و تلفیق اراده و اندیشه حرکتی در انسان به وجود می آید(صدر، 1359: 65-64). این حرکت در مقابل سکون و سکوت قاعدین به پرورش مجاهدانی منجر می شود که ضمن بی تفاوت نبودن به دستاوردهای تمدن جدید با جدیت و بر اساس مسئولیت الهی خویش در راستای تحقق تمدن عظیم اسلامی که برگرفته از آموزه های وحیانی است؛ اقدام کنند.

از این رو در این پژوهش با توصیف ابعاد عمیق تری از مفهوم جهاد در قرآن تلاش می گردد، شاخصه های انسان جهادی توصیف گردد و مؤلفه های تربیت جهادی استنباط شود.

1-3. هدف پژوهش

1-3-1- هدف کلی

      تبیین تربیت جهادی بر اساس قرآن

1-3-2- اهداف جزیی

  بررسی مبانی نظری جهاد در قرآن

        – بررسی مفهوم ، اهداف، جایگاه و اقسام جهاد در قرآن

         – بررسی شاخصه های انسان جهادی در قرآن

         – بررسی پیامد و آسیب های جهاد در قرآن

استنباط مختصات کلی تربیت جهادی

         – استنباط الزامات راهبردی در تربیت جهادی

         – استنباط قلمروهای تربیتی جهاد

         – استنباط نقش و کارکردهای مربی در نظام تربیتی جهادی

1-4. سوال های تحقیق

 مبانی نظری جهاد در قرآن چیست و چگونه بیان شده است؟

      – اهداف، جایگاه و اقسام جهاد در قرآن چیست؟

      –  شاخصه های انسان جهادی در قرآن چیست؟

      –  پیامد و آسیب های جهاد در قرآن چیست؟

  مختصات کلی نظام تعلیم و تربیت جهادی چگونه بررسی و استنباط می شود؟

      – الزامات راهبردی در تربیت جهادی چگونه استنباط می شود؟

      – قلمروهای تربیتی جهاد چگونه استنباط می شود؟

     – نقش و کارکردهای مربی در نظام تربیتی جهادی چگونه استنباط می شود؟

1-5. اهمیت و ضرورت تحقیق

   در طول تاریخ، بشر الگوها و نظریات مختلف تربیتی را با آزمون و خطای خود سنجیده است و در شرایط کنونی سرگشتگی از عدم وجود نسخه مطمئن آنها را متمایل به نسخه دینی تربیت کرده است؛ که برگرفته از آموزه های قطعی وحیانی است. بر اساس آموزه های دین، تحقق تمدن اسلام نسخه نهایی و مطلوب زندگی انسان می باشد و تربیت جهادی انسانها روشی در راستای تحقق این تمدن است و از این منظر اهمیت دارد.

   اگر تربیت را صحنه درگیری میان تمایلات  و خواسته های حق و باطل انسان بدانیم و هدف از تربیت را چگونگی مواجهه انسان و مدیریت کارزار موجود بدانیم؛ چنین انسان تربیت یافته با جرأت و جدیت وارد صحنه درگیری خواهد شد و موانع موجود در آن صحنه را از بین خواهد برد و همه این امور در راستای رشد و تکامل او خواهد بود. پرداختن به موضوع جهاد از منظر تربیتی در ارائه الگویی به انسان جهت مواجهه با درگیری های فکری و رفتاری فردی به عنوان جهاد اکبر و اجتماعی به عنوان جهاد اصغر راهگشاست. تربیت جهادی این بستر را محقق می کند و حائز اهمیت است.

    از طرف دیگر برداشت معمول از جهاد به فضای مرتبط با قتال و جنگ سخت و دفاع  مربوط می باشد؛ در صورتی که می توان به جهاد نگاهی متفاوت داشت و مبانی و اصول و روشهایی را که در راستای تربیت انسان است؛ ازآن استخراج کرد.

اهمیت دیگر این تحقیق از این جهت می باشد که تلاشی برای داشتن نگاه نو به مفهوم جهاد است.بدیهی است که اهمیت دیگر، نبودن پژوهشی با موضوع جهاد با رویکرد تربیتی است.

1-6- تعریف مفاهیم

تربیت[4]

عنوانی است برای نشان دادن طرح اسلام در ساختن و پرداختن انسان (باقری،51:1393). در قرآن تربیت بر اساس ریشه (رب ب) به معنای شناخت خداوند به عنوان یگانه رب انسان و جهان و برگزیدن او به عنوان رب خویش و تن دادن به ربوبیت او و تن زدن از ربوبیت غیر است. عناصر اصلی در این تعریف: شناخت، انتخاب و عمل است. از لوازم تعریف مذکور«تطهیر» و « تزکیه» است(همان: 61-62).

جهاد[5]

جهاد شامل هر نوع کوششی می شود که تقویت حق و تضعیف باطل و اقامه حق و دفع باطل را داشته باشد (صفایی حائری،19:1388). هر جامعه پویا، گذشته از عوامل سازنده و رشد دهنده نیاز به عوامل حفظ و نگهداری هم دارد تا در برابر موانع داخلی و خارجی و آفت ها و ضعف ها مقاوم باشد. جهاد در شکل های گوناگون عهده دار این حفاظت و پاسداری است(همان:15). از لحاظ شرع و فقه اسلامی جهاد عبارت است از ایثار جان و مال در راه اعتلای پایگاه اسلام و پایداری در راه اقامه شعائر دینی با تحمل مشکلات در برابر طوفات حوادث(نوری،21:1375).

تربیت جهادی[6]

تربیت جهادی نسخه ای از تربیت اسلامی است که هدفش تربیت انسان جهادی است. چنین انسانی در همه عرصه های زندگی، جهادی رفتار می کند.

انسان جهادی[7]

انسان جهادی یا مجاهد به کسی می گویند که هر آنچه را که از قدرت و توان و طاقت و نیرو به کف دارد؛ تا آخرین حد وسعت و امکاناتش در راه هدف خود به کار گیرد و در میدان دشواریها و مشکلات گام بردارد و سرافرازی و تکامل خود را در عرصه پیکارها جستجو کند(نوری،19:1375). مبارزه­کلید واژه اصلی انسان جهادی

[1] – لا یستوی القاعدون من المومنین غیر اولی الضرر والمجاهدون فی سبیل الله باموالهم وانفسهم فضل الله المجاهدین باموالهم وانفسهم علی القاعدین درجه وکلا وعد الله الحسنی وفضل الله المجاهدین علی القاعدین اجرا عظیما- نساء/95

[2] – امام باقر علیه السّلام فرمود: امیر المؤمنین علیه السّلام را از ایمان سؤال کردند، فرمود: خداى عز و جل ایمان را بر چهار پایه قرار داده است: صبر،  یقین،  عدالت، جهاد. (اصول الکافی، ج‏3 : 83)

[3] – والذین جاهدوا فینا لنهدینهم سبلنا وان الله لمع المحسنین.عنکبوت /69

                                                     

تعداد صفحات این پایان نامه :114

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :