پایان نامه رشته علوم اجتماعی

مؤسسه آموزش عالی سبز

پایان نامه ­ دوره کارشناسی ارشد در رشته علوم ارتباطات اجتماعی

 عنوان:

تأثیر ماهواره بر روی دینداری دانشجویان دانشگاه جامع علمی کاربردی مشهد

استاد مشاور:

دکتر محمود شارع­پور

استاد داور:

دکتر علی رحمانی فیروزجاه

 شهریور ماه 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

ایران در دهه‌های اخیر تحولات بسیاری به خود دیده است، این امر موجب شده برخی از ارزش‌ها درگذر زمان تغییرات بسیاری نمایند. دین‌داری  به‌عنوان محور پدیده‌ای اجتماعی به نام دین در این جامعه دارای نقش و اهمیت بسزایی است که دین در ایران  با شروع جنبش دینی نوین در دهه 60 و ظهور انقلاب ایران حیاتی دوباره یافت. دین تاثیر بسیاری بر الگوهای رفتاری و فکری افراد دارد و در مسائل مختلف فردی و اجتماعی سهیم هست که تغییرات در دینداری  از نتایج نفوذ ماهواره در مقابل تلویزیون در اختیار دولت است که در این تحقیق به بررسی تأثیر ارتباط با ماهواره بر دینداری (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه جامع علمی – کاربردی مشهد) پرداخته ‌شده است.

برای انجام این پژوهش از روش پیمایشی استفاده ‌شده و نمونه تحقیق طبق کوکران شامل 419 نفر از افراد 18 تا 35 سال دانشگاه جامع علمی – کاربردی مشهد می‌باشند که به روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای انتخاب شده­اند و بیننده ماهواره نیز بوده­ اند. آمار به‌دست‌آمده با بهره گرفتن از نرم‌افزار spss مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت.

نتایج بر اساس نظریه برجسته‌سازی بررسی شد و نشان داده شد که گرچه بر اثر تأثیر ماهواره‌ها دینداری سنتی در بین دانشجویان کاهش‌یافته ولی نه به این عنوان که دینداری بین دانشجویان کم است، بلکه دینداری دانشجویان بیشتر به شکل مدرن‌تری خود را نشان می‌دهد و بیشتر به سمت عقلانی شدن است و خود را به شکل امروزی نمایش می‌دهد. آنچه تحقیق نشان می‌دهد این است که ممنوعیت و مخالفت با ورود ماهواره به خانواده‌های ایرانی نمی‌شود جلو نفوذ آن را گرفت، بلکه بهترین راه ممکن فرهنگ‌سازی استفاده از این وسایل ارتباط‌جمعی است و اینکه رسانه‌ها از شکل دولتی به شکل خصوصی در آیند چرا که امروزه مقاومت مخاطب در برابر رسانه‌ها زیاد شده و تلاش رسانه‌ها برای نفوذ بیش از بیش.

کلیدواژه: ماهواره،، دین‌داری، دینداری، دانشجویان.

فهرست مطالب

                                            فهرست مطالب

عنوان                                                                                                     صفحه

فصل اول – کلیات تحقیق

(1-1) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………… 2

(1-2) بیان مسئله …………………………………………………………………………………………………………………….. 3

(1-3) ضرورت انجام تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………… 5

(1-3-1) انگیزه محقق برای انتخاب موضوع …………………………………………………………………………………………………………………….. 7

(1-4) اهداف پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………….. 9

(1-5) تعریف مفاهیم ……………………………………………………………………………………………………………….. 10

(1-5-1) ماهواره …………………………………………………………………………………………………………………….. 10

(1-5-1-1) ماهواره از لحاظ کاربرد ……………………………………………………………………………………………. 11

(1-5-1-2) اثرات مثبت و منفی ماهواره­ها ……………………………………………………………………………………. 12

(1-5-1-3) اثرات مثبت ماهواره …………………………………………………………………………………………………. 14

(1-5-1-4) اثرات منفی ماهواره …………………………………………………………………………………………………. 15

(1-5-2) دین در معنای لغوی …………………………………………………………………………………………………….. 15

(1-5-2-1) دین در تعریف جامعه­شناسان …………………………………………………………………………………….. 15

(1-5-2-2) تعریف دین­داری و ارزش دینی …………………………………………………………………………………. 16

(1-5-2-3) دین­داری در جامعه ………………………………………………………………………………………………….. 18

(1-5-2-4) دین­داری در جامعه ایران ………………………………………………………………………………………….. 19

(1-5-2-5) نقش رسانه­ها و تغییر ارزش­ها …………………………………………………………………………………… 20

(1-5-3) رویکرد دین­داری (کارکردی،  جوهری) ……………………………………………………………………….. 23

(1-5-3-1) مدل کلارک و استارک …………………………………………………………………………………………. 23

الف) بعد دین‌داری ………………………………………………………………………………………………………………….. 24

ب) بعد فرهنگی (تعهدی) ………………………………………………………………………………………………………… 24

ج) بعد تاریخی (تعلقی) …………………………………………………………………………………………………………… 25

فصل دوم – مطالعه پیشینه و چارچوب نظری

(2-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………… 27

(2-2) پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………… 27

(2-2-1) پژوهش­های داخلی ………………………………………………………………………………………………………………………… 27

(2-2-2) پژوهش­های خارجی …………………………………………………………………………………………………………………………. 31

(2-2-3) جمع­ بندی و نقد مطالعات پیشین ………………………………………………………………………………………………………………………….. 32

(2-3) چارچوب نظری ………………………………………………………………………………………………………………………….. 33

(2-3-1) نظریه برجسته­سازی ………………………………………………………………………………………………………………………….. 35

(2-3-2) نظریه دگرگونی ارزشی اینگلهارت به‌عنوان نظریه کمکی …………………………………………….. 36

(2-3-3) جمع­ بندی و نقد چارچوب نظری پژوهش …………………………………………………………. 36

(2-4) فرضیه­ های تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………… 37

(2-4-1) فرضیه­ کلی …………………………………………………………………………………………………………………………….. 37

(2-4-2) فرضیه­های­ جزئی …………………………………………………………………………………………………………………………….. 37

(2-5) مدل نظری …………………………………………………………………………………………………………………………….. 38

فصل سوم – روش اجرای پژوهش

(3-1) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………. 40

(3-2) روش پژوهش ……………………………………………………………………………………………………………………………. 40

(3-3) جامعه آماری ……………………………………………………………………………………………………………………………. 41

(3-4) حجم نمونه و روش نمونه­گیری ………………………………………………………………………… 41

(3-4-1) شیوه نمونه­گیری ……………………………………………………………………………………………………………………………. 41

(3-5) سطح و واحد تحلیل ……………………………………………………………………………………………………………………………. 41

(3-6) ابزار گردآوری داده­ ها …………………………………………………………………………………………………………………………… 42

(3-7) اعتبار ابزار گردآوری داده­ ها ………………………………………………………………………………………………………………………….. 42

(3-8) روایی ابزار گردآوری داده­ ها …………………………………………………………………………………………………………………………. 43

(3-9) تکنیک­های تجزیه و تحلیل داده­ ها …………………………………………………………………….. 44

فصل چهارم – تجزیه و تحلیل داده­ ها

(4-1) مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………. 46

(4-2) تجزیه و تحلیل توصیف داده­ ها ……………………………………………………………………… 46

(4-3) تجزیه و تحلیل استنباطی داده­ ها ……………………………………………………………………… 59

(4-4)  بررسی قابلیت اعتماد ابزار تحقیق ………………………………………………………………………… 63

 

فصل پنجم – جمع­ بندی و نتیجه­گیری

(5-1) بحث و نتیجه­گیری ………………………………………………………………………………….. 65

(5-2) پیشنهادات ……………………………………………………………………………………………………………………….. 67

                                       منابع و مآخذ

منابع فارسی ……………………………………………………………………………………………………………………….. 70

پیوست­ها…………………………………………………………………………………………………………………… 74

) مقدمه

ارزش‌ها به‌عنوان راهنمای رفتار و هنجارها و اساس شکل‌گیری گرایش‌ها و کنش‌های افراد جامعه و عنصری تعیین‌کننده در ساختار فرهنگی جوامع است. جامعه شناسان معتقدند که پایه‌های هر جامعه، ریشه در ارزش‌ها و نظام عقیدتی آن دارد و امروزه رسانه‌های جمعی نقش چشمگیری در تکوین یا تشدید یا تضعیف فرآیندهای گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی دارند و با توجه به کارکردهای متنوع رسانه‌های جمعی هم چون آگاهی­بخشی و اطلاع‌رسانی، برجسته‌سازی، ایجاد انسجام و تعلق اجتماعی و انتقال ارزش‌ها، نقش به سزایی ایفا می‌کنند. افزایش فزاینده مخاطبان و نفوذ برنامه‌های ماهواره و تلویزیون در رقابت با رقبای خود در دهه‌های گذشته، به علت جایگاهی است که این رسانه‌ها در زندگی مردم یافته‌اند و نادیده گرفتن آن در نفوذ در لایه‌های ارزشی دینی، ترویج اهداف صاحبان رسانه غیرمنطقی به نظر می‌رسد.

رسانه‌ها در چگونگی و ساخت فرهنگ زندگی، ایجاد و ترویج ارزش‌های جدید و توجه به معنویت‌های مخاطب نقش عمده‌ای دارد. در شرایط کنونی نیز پیدایی و گسترش رسانه‌های نوین، اقتضائات، امکانات و چالش‌های جدید را بین رسانه‌ها و در رأس آن ماهواره و دین ایجاد نموده است

در ایران بعد انقلاب، مسئله گسترش معنویت، تفکر الهی، اشاعه دین‌داری و در یک‌ کلام تربیت دینی مورد تأکید قرارگرفته است. بنابراین در سازمان اجتماعی که شامل شبکه‌هایی از پایگاه‌ها و نقش‌های اجتماعی است، نهادهایی چون خانواده، مدرسه، گروه همسالان و وسایل ارتباط‌جمعی به‌عنوان منابع صدور ارزش‌ها به این فرایند جامعه‌پذیری مفهوم می‌بخشد (تیموری:27،1377)

اما امروزه ماهواره‌ها با افزایش بی‌سابقه ارتباطات بین فرهنگ‌های مختلف، توجه به تفاوت فرهنگ‌ها و گسترش فرهنگ مدرن باعث پدیده‌ای به نام ” جهانی‌شدن ارزش‌ها” شده‌اند این پدیده به‌صورت فراگیر در کشورهای درحال‌توسعه‌ای چون ایران نیز به ‌شدت رو به گسترش است و علی‌رغم مخالفت حکومت در برابر انتشار این رسانه‌ها به‌شدت در حال گسترش است. حال آنچه در شهری مذهبی مانند مشهد مورد بررسی در این تحقیق قرارگرفته این است که آیا تأثیر ماهواره بر دینداری چشمگیر است. چگونه ماهواره‌ها دانشجویان را در شهری با ساختار مذهبی و سنتی در کنار شبکه‌های به‌شدت ارزش‌گرای داخلی تحت تأثیر قرار می‌دهند؟

فصل حاضر که فصل اول پژوهش می­باشد به بیان مسئله تحقیق، اهداف تحقیق، سوالات پژوهش و ضرورت انجام پژوهش می­پردازد.

(1-2) بیان مسئله

گسترش و استفاده از وسایل ارتباطی در قرون اخیر سبب شده است تا ما با فرایند فراگیری به نام جهانی‌شدن مواجه شدیم. جهانی‌شدن باعث تنوع منابع آگاهی بخشی شده است؛ یعنی اگر در جامعه، یک نظام فکری و عقیدتی ثابت تعیین‌کننده الگوی زندگی عموم مردم بوده است؛ اما در جامعه مدرن این منابع فکری و فرهنگی متکثر شده‌اند. تکثرگرایی و امکان انتخاب الگوهای مختلف باعث ایجاد شکل جدیدی از جوامع و روابط اجتماعی شده است. به‌علاوه نقش پررنگ رسانه‌ها و وسایل ارتباطات جمعی در شکل‌دهی به ساختمان آگاهی انسانی باعث شده است نظام ارزش‌ها نیز از آن متأثر گردد. در واقع رسانه‌ها با عمق یافتن فرایند جهانی‌شدن، نقش بی‌بدیلی در تغییر الگوی ارزشی داشته‌اند. حال ناخواسته بین ارزش‌های سنتی جامعه که بر مبنای فرهنگ دینی و ملی ایجاد شده‌اند و ارزش‌هایی که رسانه‌ها در پی اعمال آن هستند تضادی به وجود می‌آید. مسئله ما در این تحقیق بررسی تأثیرات احتمالی ماهواره‌ بر دینداری است، بنابراین لازم است اندکی دقیق‌تر مسئله مورد مطالعه خود را در بستر رخدادش بررسی کنیم.

فرایند جهانی‌شدن به‌واسطه فناوری‌های بسیار پیشرفته و کارآمد ارتباطی و جدایی مکان از فضا و زمان، این امکان را فراهم نمود که زندگی اجتماعی در فضایی بسیار گسترده شکل بگیرد یعنی توانایی مکان در محدود و مقید کردن روابط اجتماعی تا گستره زندگی اجتماعی بسیار کاهش یابد. به‌بیان‌دیگر، فرایند جهانی‌شدن با متحول کردن فضا و زمان، در واقع زندگی اجتماعی را متحول می‌کند (گل محمدی،1381: 241-242 به نقل ازگیدنز،4:1994). بر این مبنا، از آثار شبکه‌های برون‌مرزی و ماهواره نفوذ بر مرزهای فرهنگی و اجتماعی است. این نفوذپذیری و فروریزی فزاینده مرزها، فضای امن و خلوت فرهنگ‌ها و ارزش‌ها را از بین می‌برد و در فضای بسیار فراخ زندگی اجتماعی، فرهنگ‌های مختلف به‌آسانی گسترش می‌یابند. بنابراین تحت تأثیر فرایند جهانی‌شدن، تردید و عدم قطعیت به همه حوزه‌های زندگی فرهنگی، باورها و حتی حوزه‌ی شناخت علمی رسوخ می‌کند و ترس و ناامنی فراگیری پدید می‌آورد (گل محمدی 222:1381 به نقل از لیون،78:1999). رسانه‌های ارتباطی­ خواه برای آموزش برنامه‌ریزی‌شده باشند خواه نشده باشند آموزش‌دهنده­اند. زیرا مردم همواره از آن‌ها تأثیر می‌پذیرند و می‌آموزند (دادگران،110:1388)

استفاده از ماهواره به دلیل تأثیر فراوان آن‌ها بر زندگی انسان‌ها، گسترش قابل‌توجه یافته است. به‌طوری‌که علاوه بر انتقال اطلاعات مختلف صدا و تصویر… و اخبار توسط ماهواره‌ها، کاربردهای وسیع آن در سایر زمینه‌ها هم چون کشاورزی، تبلیغات، هواشناسی و نجوم، اکتشافات (نفت و گاز)، دور درمانی و اطلاعات کامپیوتری و از همه مهم‌تر برنامه‌های آموزشی نیز به‌سرعت رو به‌ پیشرفت بوده است. باید یادآور شد که پیچیدگی ارتباطات، در حال گسترش در طول زمان و مکان، خطرات و آسیب‌های جدیدی را به دنبال دارد. از آنجایی‌که اشکال مختلف گفتگو، اقتدار و انسجام با هم وزنه‌ای ایجاد نموده و جایگزین پیوندهای کهنه‌ای می‌شوند که سازمان‌ها و زندگی شخصی افراد را شکل می‌دهند، چنین تحولاتی باعث بروز چالش‌های جدیدی می‌شود (اسلوین13:1380). چرا که رسانه‌ها به‌عنوان قدرتمندترین ابزار حاکم بر افکار عمومی جامعه، همواره در جهت هدایت افکار به سمت اهداف فکری صاحبانشان هستند. لذا با توجه به اهمیت و گستردگی ابزار ارتباطی به‌خصوص شبکه‌های گسترده ماهواره‌ای و پیامدهای ناشی از این ابزار به‌ویژه بر ساحت نگرش دینی و ارزش‌ها و باورهای مخاطبان، بسیاری از کشورها که نگران از دست رفتن هویت فرهنگی و ملی خود هستند، در جستجوی راهکارهایی برای رویارویی درست با این پدیده برآمده‌اند. پس ضرورت ایجاب می‌کند تا محققان، تحقیقات خود را در خصوص این تحولات و اثرهای رسانه‌هایی مانند ماهواره را افزایش دهند و از آخرین پژوهش‌های انجام‌شده در این زمینه اطلاع حاصل کنند تا از کارکردهای پنهان و آشکار این تکنولوژی همه‌گیر آگاه شوند.   

در کنار این مطالب نگارنده نیز در این پژوهش معتقد است ماهواره‌های رادیو، تلویزیونی همانند سایر وسایل ارتباط‌جمعی تأثیرهای پنهان و آشکار، سریع یا در طول زمان، متعدد و بسیار نافذ دارند. استفاده از ماهواره در پخش برنامه‌های تلویزیونی تغییرات عمیقی در مصرف تلویزیون ایجاد می‌کند. امروز شبکه‌های ماهواره‌ای فراوانی به وجود آمده‌اند و هرچه در دوره جدید به وسایل ارتباط‌ جمعی مانند ماهواره و اینترنت نزدیک‌تر می‌شویم،  با توجه به فنّاوری‌های بکار رفته در آن‌ها، ویژگی‌هایی مانند جذابیت و اثربخشی، صنعتی شدن فرهنگ، تمرکززدایی، افزایش سرعت دسترسی، انعطاف‌پذیری و… را می‌توان ملاحظه کرد. البته کشور ما هم دور از این تحولات نیست و پای ماهواره در بسیاری از سطوح زندگی باز شده است. البته در کشور ما نوع نگاه حکومت و مسئولان به ماهواره محافظه‌کارانه است و بیشتر آسیب‌ها و مضرات آن را مورد توجه قرار داده‌اند. لذا ممنوعیت‌های زیادی در این مورد اعمال‌شده است. چرا که آنچه در جامعه ما دارای اهمیت وافری است توجه به ارزش‌ها است که از اساسی‌ترین عناصر یک نظام اجتماعی است که از طریق کنترل و هدایت آن می‌توان جامعه را به زوال یا بقا کشاند. اگر دانشگاه نیز به‌عنوان یک جامعه کوچک مهم (علمی فرهنگی)، به‌عنوان یکی از بنیادی‌ترین واحدهای اجتماعی بپذیریم آنگاه هر واحد اجتماعی حداقل دارای دو بعد است. اول بعدی که اشاره به امکانات رفاهی و مادی دارد دوم بعدی که به هنجارهای و ارزش‌های حاکم بر آن واحد اجتماعی می‌پردازد که قسمت اول را می‌توان بعد سخت‌افزاری و قسمت دوم را بعد نرم‌افزاری هر واحد اجتماعی که در اینجا دانشگاه است در نظر می‌توان گرفت و از آنجا که ارزش‌ها و هنجارها به‌صورت نامرئی در هر واحد اجتماعی مانند خانواده، دانشگاه و… حضور دائم دارند یعنی تصور دانشگاه و دانشجو بدون ارزش‌ها و هنجارهای آن غیرممکن است. دینداری در بین دانشجویان از آنجا که هم جامعه ما جامعه‌ای از گذشته دور با ماهیت دینی بوده است و هم‌اکنون به دلیل محدودیت کانال‌های تلویزیونی، نداشتن برنامه‌های متنوع سبب شده تا اقشار مختلف جامعه به‌خصوص دانشجویان از میان کانال‌های ماهواره‌ای برنامه‌های مورد علاقه‌شان را انتخاب می‌کنند در برابر استفاده زیاد رسانه‌های جمعی قرار دارند،  مهم قلمداد می‌شود. اگرچه تحقیقات فراوانی در زمینه ماهواره صورت گرفته است اما تحقیقی که به‌طور خاص به اثرات این رسانه روی دین‌داری دانشجویان دانشگاه جامع علمی – کاربردی مشهد بپردازد کمتر مورد توجه قرار گرفته است و تحقیق حاضر به دنبال تأثیر ماهواره بر دینداری است. آمارها و پژوهش‌ها نشان از روز افزون بودن استفاده از ماهواره است و همواره این سؤال مطرح بوده نحوه و میزان استفاده دانشجویان از این رسانه چگونه است؟ آیا استفاده از ماهواره دینی بودن شخص را متأثر می‌سازد؟ و پرسش‌هایی از این قبیل که در شهری مثل مشهد می‌تواند راهنمای طرح این مسئله اساسی باشد که “آیا میان استفاده از ماهواره و تأثیر آن بر دینداری رابطه وجود دارد؟”

لذا برای این تحقیق که پیش رو است دانشجویان دانشگاه جامع مشهد را انتخاب نمودا­یم چرا که مشهد شهری است که هم به‌عنوان کلان‌شهری شناخته می‌شود که حکومت برای پایلوت قرار دادن شهری هوشمند روی آن سرمایه‌گذاری می‌کند و هم شهری است با بافت مذهبی – سنتی. لذا این دوگانگی، بستر مناسبی برای مشاهده تغییرات ارزشی در حوزه دین در این شهر به وجود می‌آورد. دانشجویان در این شهر علاوه بر در اختیار داشتن فضای مناسب برای استفاده از محیطی مذهبی و سنتی همواره از سمت سازمان‌ها، مؤسسات، نهادهای مختلف و خصوصا گروه‌های همسالان خود به سمت استفاده از ماهواره سوق داده می‌شوند. گرچه نهادهای مذهبی زیاد و خانواده‌ها محدودیتی را به وجود می‌آورند اما در نهایت تغییراتی در چنین محیط‌هایی برای دانشجو برجای می‌ماند که در موضوعی مانند دینداری، ارزش مسلط فرد می‌شود. بنابراین این پژوهش قصد دارد با توجه به مطالب گفته شده به این سؤال پاسخ دهد که آیا ماهواره و ارتباط با آن بر دینداری دانشجویان دانشگاه جامع علمی کاربردی مشهد اثرگذار است؟

(1-3) ضرورت انجام تحقیق

جامعه ایران از سنت دینی ریشه‌داری مبتنی بر اسلام شیعی برخوردار است. یکی از تجلیات این سنت دیرپای دینی، انقلاب اسلامی سال 57 بود. انقلابی که به‌صورت یک جنبش توده‌ای وسیع در زمانه‌ای رخ داد که بسیاری بر این باور بودند که دین توانایی سنتی خود را از دست‌ داده و تاثیر تعیین‌کننده‌ای در زندگی اجتماعی ندارد (نظریه سکولاریزاسیون). از آن به بعد دولت در ایران توسط علمای دینی هدایت و کنترل می‌شده است، آن‌ها به‌منظور اسلامی کردن کل جامعه تلاش کرده‌اند تا عوامل رسمی جامعه‌پذیری (شامل رسانه‌های همگانی و آموزش ‌و پرورش) را کنترل کنند. در نتیجه نه‌تنها بیشتر خانواده‌ها فرزندان خود را بر اساس دینداری می‌پرورانند، بلکه مدارس، دانشگاه‌ها و رسانه‌های جمعی نیز دینداری را مورد توجه قرار می‌دهند.

با این‌حال، باید این نکته را مورد توجه قرارداد که ایدئولوژی مسلط انقلاب اسلامی تعبیر و تفسیر جدیدی از اسلام بوده است. این روایت جدید که قانون اساسی که دولت ایران بر آن مبتنی است، تلفیقی است از ارزش‌های سنتی دینی ارزش‌های جدید مثل دموکراسی، عدالت اجتماعی، حقوق زنان و… این تلفیق که مبنای یک مدل اسلامی از مدرنیته را کرده، حاوی عناصر متضادی است که چالش‌های نظری و عملی پویا و پرالتهابی را در جامعه ایران به وجود آورده است. (سراج زاده،164:1384) خصوصاً کشورهایی که با این انقلاب منافع آن‌ها در کشور سرشاری مثل ایران از بین رفت از طرق گوناگون اسلام و ارزش‌ها و باورها را نشانه گرفتند تا تضعیفشان کنند. برای این کار از عملیات روانی – رسانه‌ای که به دلیل ماهیت نرم‌افزاری و هدف‌گذاری بر اذهان مخاطبان از سوی پژوهشگران متعدد، تحت عناوین مختلفی مانند جنگ روانی، پروپاگاندا، جنگ مجازی و… مورد توجه قرارگرفته است. در دهه‌های اخیر به عامل تعیین‌کننده‌ای در اجرایی شدن سیاست‌های کلان قدرت‌های جهان برای سلطه تبدیل‌شده است.

افزایش تعارضات ساختاری و دوگانگی هویت، یکسان‌سازی فرهنگی، تقویت گرایش‌های گریز از مرکز (فراملی و فرو ملی) و اختلال در روند وحدت ملی، ایجاد اختلاف و شکاف میان ملت‌ها به سبب ملی‌گرایی افراطی، ایدئولوژی‌های متضاد و در نهایت بروز شکاف فرهنگی یکپارچگی افقی گروه‌ها و طبقات و تشدید دوقطبی، تضاد با ارزش‌ها، باورها، تضعیف پیوندهای سنتی از طریق تقویت و تبلیغ ارزش‌های غربی و کمک به استحاله فرهنگی، بهره‌برداری تبلیغاتی و انتشار اخبار غیر واقع تحریف‌شده، ایجاد نخبگان سیاسی و فرهنگی وابسته به جریانات خود ساخته از طریق شبکه ارتباطی، ایجاد فرهنگ سلطه و مصرف‌گرایی و کاهش نقش فرهنگ‌های بومی و محلی از دیگر آسیب‌های روانی و سیاسی رسانه‌های نوین اجتماعی هست (دهشیری،1384). لذا عمده‌ترین و تأثیرگذارترین ابزار در عملیات روانی – رسانه‌ای شبکه‌های ماهواره‌ای می‌باشند. ماهواره با قابلیت انتقال حجم انبوه اطلاعات و حوزه انتشار وسیع پیام، از ویژگی منحصر به‌فردی برخوردار می‌باشند. فهم به‌کارگیری این ابزار تبلیغی به‌وسیله کشورهای برخوردار و امکان استفاده از شبکه‌های ماهواره‌ای و فنون تبلیغی در جهت خنثی‌سازی ترفندهای دشمنان از اهمیت فراوانی برخوردار است.

در چنین عصری بررسی ویژگی‌های دین‌داری و اثرات رسانه‌های جمعی به‌ویژه ماهواره بر دانشجویان به‌عنوان کسانی که جامعه‌ای بهتر را باید بسازند واجد اهمیت به نظر می‌رسد. این امر میزان موفقیت یا عدم موفقیت سیاست‌های تربیت یک نسل از افراد مؤمن و متعهد را می‌آزماید و شاید بتواند آزمونی برای نظریه سکولاریزاسیون هم باشد.

به نظر نگارنده دینداری به‌عنوان بخش مهمی از فرهنگ هر ملت و از مهم‌ترین عوامل مؤثر در رفتار و کنش‌های آنان است. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان می‌شود که جایگاه دین را در فرهنگ دینی ایران در نظر بگیریم و به‌صورت ویژه نقش آن را در مسیر تحولات تاریخی جامعه ایران رصد نماییم که خود به روشن شدن جایگاه دین در این مناسبات و تحولات می‌انجامد؛ اما از طرفی دیگر گرچه در ادوار گذشته و محیط سنتی جامعه ایران دورهم نشینی­ها و منبرها و واعظ و سخنوران دینی با دیکته حرف و سخن خود مردم را به آنچه می‌خواستند هدایت می‌نمودند اما بسط و گسترش وسایل ارتباطی به‌خصوص ماهواره‌ها در جهان امروز که باعث انقلاب شهرنشینی، رشد علم و عقلانیت تجددی شده است موجب می‌گردد تا شیوه تفکر مردم، جامعه، نگاه و نسبت او با خود، دنیا، دین و دینداری متحول گردد و دیگر همه مردم مانند سابق در برابر یک تفکر واحد نیستند (جامعه ایران) و در مقابل گسترش ماهواره‌ها،  رسانه‌های جمعی دیگر قرار می‌گیرند که باعث می‌شود اذهان آن‌ها در معرض ارزش‌های متفاوت قرار گیرد و به‌موجب آن بدیهی است که حالا دیگر ارزش‌ها و باورهای متفاوتی را از جامعه که از آن شکاف ارزش‌ها یا تفاوت در نگاه به ارزش‌ها غالب است،  انتظار داشته باشیم. اما اینکه آیا این ارزش‌ها در بین مردمی که از ماهواره استفاده می‌کنند کم‌رنگ‌تر از کسانی است که ماهواره تماشا نمی‌کنند. این روزها کمی جای تردید دارد چرا که در جامعه امروزی دیگر کمتر فردی وجود دارد که در برابر رسانه‌های جمعی و ماهواره قرار نداشته باشد ولی هنوز هم اکثر افراد نسبت به دینداری واکنش خوب و مثبتی نشان می‌دهند و این امر ذهن نگارنده را نیز مشغول نموده است. آیا آنچه در ظاهر و به بیان بدیهی به نظر می‌رسد در واقعیت نیز همان است و باید بر آن داشت تا برای ضرورت پاسخ به این پرسش اقدام نماید تا در این پژوهش گوشه‌ای از جامعه را که در آن قشری جوان در فاصله سنی 18 تا 35 سال مورد مطالعه قرار دهیم تا به آنچه ذهن نگارنده را به فکر واداشته است پاسخی هرچند خلاصه و کوتاه بدهد.

(1-3-1) انگیزه محقق برای انتخاب موضوع

از آنجا که انسان‌ها به‌طور فردی یا جمعی علاقه‌مند به کسب اطلاعات جدید و شناخت هستند. دو انگیزه مهم موجب این علاقه می‌شود، یکی نیاز یافتن راه‌حل‌های مناسب برای رفع نیاز و دیگری کنجکاوی و پاسخ به این کنجکاوی است (رفیع پور،9:1382). لذا محقق برای حس کنجکاوی که در او وجود دارد باید راه ارضا و اقناع آن را جستجو کند. برای اینکه بتواند به جواب درستی برسد باید مسئله را درست انتخاب کند و به‌صورت روشمند مطالعه علمی داشته باشد.

ما همواره برای کسب اطلاع از آنچه نمی‌دانیم، یا برای پاسخگویی به سوالاتی که داریم، یا به‌منظور دستیابی به راه‌حل‌هایی برای مسئله‌ای که ذهن و زندگی‌مان را تحت‌الشعاع خود قرار داده است به تلاش‌های علمی و غیرعلمی روی می‌آوریم و به نتایجی می‌رسیم که به‌اصطلاح به آن”شناخت” می‌گویند. لذا هر محققی برای حس کنجکاوی که در او وجود دارد باید راه ارضا و اقناع آن را جستجو کند برای اینکه بتواند به جواب درستی برسد باید مسئله را به‌درستی انتخاب کند و به‌صورت روشمند مطالعه علمی داشته باشد. سال‌هاست کار من در محیطی دانشگاهی و برخورد با دو نوع دانشجو در این محیط است.

اول: دانشجویانی که دوره دبیرستان، هنرستان، کاردانش خود را تمام نموده و برای ادامه تحصیل در مقطعی بالاتر راهی دانشگاه شده‌اند با این انگیزه که پس از اتمام این دوره بتوانند شغلی را به اقتضای رشته مربوطه‌شان در دست بگیرند و برای اهداف زندگی‌شان تلاش کنند.

دوم: دانشجویانی که ترجیح داده‌اند که ابتدا به جستجوی شغل بپردازند، شغلی را یافته‌اند و بسیاری از آن‌ها تشکیل زندگی داده‌اند و بعد در مسیر زندگی یا مسیر شغلی خود به ادامه تحصیل نیاز پیدا کرده‌اند یا علاقه‌مند شده‌اند که دوباره ادامه تحصیل دهند این افراد، دانشجویان شاغل این محیط دانشگاهی هستند که به‌طور طبیعی رده سنی بالاتری نسبت به گروه اول دارند.

در مسیر این سال‌ها در برخورد با جامعه و به‌خصوص با مخاطبانم در محیط دانشگاه و دو گروه مذکور هرکدام به نحوی با رفتارها، گفتار و احترام به ارزش‌ها و اعتقاداتی که دارند مرا به فکر واداشته‌اند، دانشجویان دختر و پسر زیادی را می‌دیدم که طبق قوانین دانشگاهی برای اردوهای تفریحی نمی‌توانستند باهم و به‌صورت مختلط بروند و اجازه دانشگاه‌ها برای آن‌ها به‌صورت مجزا صادر می‌شد اما آن‌ها خودشان برای اردوهای مختلط و صمیمی قرار می‌گذاشتند و هنگامی‌که با آن‌ها صحبت می‌نمودم بیان می‌کردند که چه اشکالی دارد مگر ما گناه کردیم، در کشورهای دیگر این‌یک اتفاق کاملاً عادی است و استدلال‌های دیگر که دانشجویان در چنین سفرها و اردوهایی همدیگر را می‌شناسند و اگر اخلاق و کردارشان مناسب بود خواستگاری و ازدواج می‌نمایند و یا بسیاری از دانشجویانی که سفر با دوستان و اردو رفتن با آن‌ها را به بودن در کنار خانواده و مسافرت با آن­ها را ترجیح می‌دهند و راحتی و آزادی را استدلال این اتفاق می‌دانند و دانشجویان شاغلی را چه زن و چه مرد که شکایت­وار می‌گفتند از روزی که همسرشان به محیط دانشگاه وارد می‌شود و با دیگر دانشجویان گپ و گفت می‌کند تحت تأثیرشان قرار گرفته و مسئولیتشان به زندگی کمتر شده است. این رفتارها و مشابه چنین رفتارهایی مرا به این کلام محمدی سیف (به نقل از گیونز،1393) سوق داد که در گذشته و در خانواده‌های سنتی اعضا براساس پیوندهای فردی صمیمانه و عاطفی به همدیگر گره‌خورده و دارای روابط اجتماعی دوجانبه و تعهد آفرین نسبت به یکدیگر بودند و این افراد جامعه را به‌عنوان “افراد یک کل” متصل‌به‌هم نگاه می‌داشت. “اما امروز با ورود رسانه‌های نوین، خانواده دچار تغییر و دگرگونی شده است و افراد خانواده روابط نامشخص، غیرفردی و مجزا از هم را تجربه می‌کنند. گسترش وسایل ارتباطی جدید سبب رویارویی انسان با اطلاعات گوناگون و متنوع از محیط‌های مختلف شده است که نتیجه و پیامد آن، تأثیرگذاری بر تمام جوانب دیگر زندگی از جمله، هویت، فرهنگ، ارزش‌ها و شخصیت افراد بوده است. به‌وسیله رسانه‌ها انتخاب‌های فراوانی در برابر فرد وجود دارد که سبب ایجاد هویت‌های گوناگون گردیده است.”

حال با بررسی تلویزیون و رادیوی ایران که به‌صورت دولتی و خاص اداره می‌شود و همواره تمام برنامه‌های آن با تأکید بر حفظ دینداری در میان جامعه تأکید دارد بررسی رفتارها و باورهای دینی جدید نیاز به بررسی دارد که آنچه در رفتار و کردار و پندار جوانان دانشجوی مخاطبم می‌بینم نتیجه ارتباط آن‌ها با رادیو و تلویزیون ایران نیست. چرا که اگر این‌طور بود نباید با سابق خویش تفاوت چندانی داشته باشند. این انگیزه‌ای شد برای آنچه ذهن مرا مشغول نسبتی نموده که میان تأثیر ماهواره با دینداری آن‌ها را دنبال کنیم. و اینکه چرا سنت‌ها کم‌رنگ‌تر می‌شود که البته ماهواره به اقتضای علاقه شخصی منتخب من بوده و یکی از گزینه‌های مورد بررسی در میان انواع رسانه‌های غیر رسانه ملی تأثیرگذار بر جامعه است.

(1-4) اهداف تحقیق

از آنجا که در دوران معاصر نسل کنونی جامعه از ابتدای حیاتش با رسانه‌ها بزرگ می‌شود و در دنیای ارتباطی و اطلاعاتی امروز این نسل، بخش عظیم فرهنگ، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه خود و دیگر جوامع را از رسانه‌ها دریافت می‌کند. برخی از نظریه‌پردازان ارتباطی بر این باورند که رسانه‌ها اولویت ذهنی و حتی رفتاری را تعیین می‌کنند و اگر چگونه فکر کردن را به ما یاد ندهند، اینکه به چه چیزی فکر کنیم را به ما می‌آموزند.

دشمنی دشمنان یک ملت همیشه شکل ثابتی نداشته است و شیوه‌های مختلف و متنوعی برای تأثیر یا از پا در آوردن حریف خود، متناسب با اوضاع و شرایط جامعه به کار می‌برند اصولی را برمی‌گزینند و به‌عنوان خط‌مشی کلی برمبنای آن‌ها برای مقاصد خود برنامه‌ریزی می‌نمایند به‌یقین شیوه‌های دشمنان سیاسی با دشمنان ایمانی متفاوت است، هرچند هر دو هدف واحدی را دنبال می‌کنند و آن به اسارت کشیدن انسان است و واضح است که شیوه‌های مقابله در برابر این دو دسته نیز متفاوت باشد. همان‌طور که گفته شد بزرگ‌ترین هدف از به وجود آمدن شبکه‌های مختلف ماهواره‌ای تأثیر و نفوذ بر فرهنگ یک جامعه است؛ و مهم‌ترین و اصلی‌ترین هدف آن را باید ایجاد تغییر و دگرگونی در باورها و اعتقادات جامعه هدف دانست اعتقادات و باورها اساس حرکت یک جامعه به شمار می‌آیند و هر انسانی با هر دین و مذهبی بر اساس باورها و اعتقادات خود به زندگی‌اش جهت می‌دهد. تحت این شرایط، اگر کسانی بخواهند در مسیر حرکت یک ملت و جامعه خللی یا تغییری ایجاد کنند باید به سراغ تغییر باورها و اعتقادات آنان بروند بنابراین، اساسی‌ترین هدف، ایجاد تغییر در باورهای دینی و ارزش‌هاست. چرا که اگر بشود با ابزار مختلف در باورها و اعتقادات یک جامعه هدف رسوخ کرد و با ایجاد شک و شبهه آن باورها را مخدوش یا کمرنگ کرد بلافاصله زمینه و بستر برای هدف بعدی، یعنی ایجاد تغییر در چگونگی فکر کردن و اندیشیدن در حوزه‌های گوناگون فراهم می‌شود و از آنجا که رفتارهای یک جامعه مبتنی بر اعتقادات، باورها و چگونگی فکر کردن و اندیشیدن افراد آن جامعه می‌باشد. با تغییرات اساسی در این مبانی، مدل‌های رفتاری در حوزه‌های مختلف تغییر می‌کند. در واقع مدل‌های رفتاری در هر جامعه‌ای، بر اساس نوع باورها و اعتقادات و چگونگی فکر و اندیشه در آن جامعه شکل می‌گیرد. لذا با تغییر در باور و اندیشه‌ای، مدل رفتاری جدید بر اساس باور و افکار جدید جایگزین می‌شود. هدف ما در این تحقیق این است تا بررسی نماییم آیا ماهواره در جهت تغییر باورها و اندیشه‌های دانشجویان به‌عنوان جامعه‌ای هدف مؤثر بوده است یا نه و اصلاً تماشای شبکه‌های مختلف ماهواره‌ای اثراتی که در بالا ذکر شد را روی دانشجویان به‌طور مؤثر داشته است و تغییری در باورهای آنان به‌طور معناداری ایجاد نموده است و اگر این‌طور بوده است چه راهکاری برای این امر پیشنهاد می‌شود.

(1-5) تعریف مفاهیم

(1-5-1) ماهواره

ماهواره وسیله‌ای است که می‌تواند سیگنال‌های دریافتی از نقاط مختلف را به هر نقطه مورد نظر دیگر بفرستد. بر این اساس ساکنین مناطق دور افتاده می‌توانند به‌سادگی با برپایی گیرنده‌های جمعی، ارتباط خود را برقرار می­سازند (دادگران،1381: 183).

از اواخر قرن نوزدهم، به دنبال نخستین آزمایش موفقیت‌آمیز مارکنی، ارتباطات رادیویی در انتقال پیام‌های فردی و انتشار برنامه‌های سخن‌پراکنی عمومی اهمیت روزافزونی پیدا کردند. نخستین قمر مصنوعی شوروی موسوم به اسپوتینک که در چهارم اکتبر 1975 به مدار زمین فرستاده شد، عصر جدیدی در تکنیک‌های ارتباطی گشود: سپس ماهواره‌ای در سال 1980 با 12 هزار مدار تلفنی و تنها 2 کانال تلویزیون در مدار قرار گرفت و نسل ششم آن‌ها با 3 برابر ظرفیت نسل پنجم و با سیستم‌های دیجیتالی پیچیده در سال 1986 ساخته و به کار گرفته شد. ماهواره‌های تلویزیونی، ماهواره‌هایی هستند که در واقع به‌عنوان یک فرستنده پرقدرت تلویزیونی در فضا عمل می‌کنند. مهم‌ترین برتری یک ماهواره تلویزیونی آن است که می‌تواند تمامی نقاط کور یک کشور را که فرستنده‌های زمینی قادر به پوشش آن‌ها نیستند، تحت پوشش درآورد.

امروزه شبکه‌های ماهواره‌ای فراوانی به وجود آمده‌اند، از شبکه‌های علمی، تحقیقاتی و ورزشی گرفته تا شبکه‌های رقص و پای‌کوبی در آن یافت می‌شود و شبکه‌های فارسی‌زبان نیز به آن پیوسته‌اند. آن‌هم به‌طور وسیع، این پایگاه‌ها اغلب متعلق به گروه‌های ایرانی خارج از کشور هستند و برای جذب مخاطب بیشتر از انواع و اقسام حربه‌ها استفاده می‌کنند (احمدزاده کرمانی، روح‌الله،1390: 158).

ماهواره ارتباطی تله استار که نخستین آزمایش‌های آن‌ها در سال 1962 به‌وسیله‌ی دانشمندان آمریکایی صورت گرفت، از این قبیل می‌باشند. به کمک این ماهواره‌ها برای نخستین بار جریان بازی المپیک جهانی 1964 توکیو، از طریق تلویزیون در سراسر جهان پخش شد. ماهواره‌های ارتباطی از جهت چگونگی استقرار و گردش آن‌ها در اطراف کره‌ی زمین به (ماهواره‌های ثابت) و ماهواره‌های مداری معروف می‌باشند (معتمدنژاد،1386: 242).

ماهواره‌های ثابت: ماهواره‌هایی که در مدار استوایی زمین قرار می‌گیرند و سرعت آن با سرعت گردش زمین برابر و ارتباط آن دائمی است. مثل ماهواره‌های آمریکا سینکام 1963 به فضا فرستاده شد.

ماهواره‌های مداری: ماهواره‌هایی که در مدار بیضی‌شکل زمین در فضا حرکت می‌کنند 12 ساعت یک‌بار در بالای مناطق معین قرار می‌گیرند مثل ماهواره‌ی مولینا توسط شوروی به فضا پرتاب شد (معتمدنژاد،1386: 243).

(1-5-1-1) ماهواره از لحاظ کاربرد

1- ماهواره‌های ارتباطی نقطه‌به‌نقطه: این ماهواره‌ها پیام‌هایی را از یک فرستنده نیرومند به یک ایستگاه گیرنده نیرومند می­رسانند تا از آنجا برای استفاده عموم پخش گردند.

مهم‌ترین موارد استفاده این قبیل ماهواره‌ها:

– توسعه ارتباطات تلفنی و تلگرافی

– انتقال صفحات روزنامه‌ها

– تقویت فرستنده‌های رادیویی

– تقویت فرستنده‌های تلویزیونی

2- ماهواره‌های توزیع‌کننده: این نوع ماهواره‌ها برنامه‌های تلویزیونی را مستقیماً از فرستنده اصلی به فرستنده‌های محلی منتقل می‌کنند. این ماهواره‌ها، برنامه‌های تلویزیونی جهانی را به‌صورت شبه مستقیم در می­آورده‌اند.

3- ماهواره‌های پخش مستقیم: این نوع ماهواره‌ها از ماهواره‌های قبلی نیرومندترند و به همین جهت می‌توانند برنامه‌های تلویزیونی را در سراسر جهان مستقیماً از فرستنده‌ها به ماهواره‌هایی که بین اکثر کشورهای دنیا ارتباط برقرار می­کنند و به ماهواره‌های جهانی موسوم‌اند و ماهواره‌هایی که نیازهای ارتباطی داخل کشور را باوجود فواصل جغرافیایی به سبب همبستگی‌های فرهنگ و سیاسی باهم ارتباط دهند ماهواره‌های منطقه‌ای نامیده می‌شوند (معتمدنژاد،1386: 624).

(1-5-1-2) اثرات مثبت و منفی ماهواره­ها

اکثر پدیده‌های جهان دو بعد دارند و می‌توان از آن‌ها در جهت مثبت یعنی در جهت اعتلا و ترقی در زمینه­های مختلف یا در جهت منفی یعنی در جهت نابودی یا انحطاط فکری و فرهنگی استفاده کرد. رسانه‌ها نیز از این قاعده مستثنی نیستند، به ‌ویژه پدیده‌ای چون ماهواره که به ‌عنوان یک رسانه (و حتی به‌ عنوان یک وسیله مخابراتی و…) از ماهیت چند سویگی برخوردار است و یکی از کاربردهای وسیع به‌ویژه در چند سال اخیر، سرعت بخشیدن و بسط دادن به جنگ نرم است. شبکه‌های خبری رادیویی و تلویزیونی ماهواره‌ای، شبکه‌های ویژه طرفداران و مخالفان کشور، و حتی شبکه‌هایی که به‌ظاهر برای سرگرمی و پر کردن اوقات فراغت مخاطب به‌طور شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند، در کنار دیگر رسانه‌های مکتوب و اینترنتی به‌راحتی به ابزاری برای به راه انداختن جنگ نرم در قالب عملیات روانی، شایعه‌پراکنی، ایجاد جنگ روانی و تبلیغات سیاسی و… تبدیل‌شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین کارکرد ماهواره‌ها هم‌جوار کردن فرهنگ‌ها و سرزمین‌های دور از هم است. در سال‌های قبل فرهنگ‌ها و سرزمین‌های دوردست هیچ اطلاعی از هم نداشتند ولی ماهواره‌ها سبب شده­اند که آن‌ها این اطلاعات را به دست آوردند. ماهواره‌ها با دلیل در دسترس بودن، ارزان بودن و تکیه بر توانایی بصری می‌توانند علاوه بر نخبگان همه گروه‌های دیگر را تحت پوشش قرار دهند. تمام افراد فقیر امروزه در معرض امواج گسترده دانش‌ها و آگاهی‌های فرهنگی قرار گرفته‌اند که ماهواره به آن‌ها منتقل می‌کند.

ماهواره فراتر از قدرت سیاسی و محلی قرار دارد و این قدرت را به مردم می‌دهد که یک نقش نظارت بر کارهای دولت خود داشته باشند. یعنی نه‌تنها به‌عنوان یک شهروند که در کشور خود زندگی می‌کند و قوانین آن را رعایت می‌کنند، بلکه سعی می‌کند که به فرد بفهماند که در جهان گسترده زندگی می‌کند و در آن نیز نقش دارد؛ یعنی هر شهروند احساس قدرت می‌کند و به او می‌فهماند که او دارای قدرت زیادی است. این شبکه‌ها این امکان را فراهم کرده که هر شهروندی احساس کند که صدای خود را به گوش جهانیان برساند. یکی از کارکردهای مهم دیگر ماهواره لو دادن اعمال زور و قدرت در جامعه جدید است. با توجه به فراگیر بودن، این امکان را فراهم می‌کند که تبعیض‌های جنسیتی، قومی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی که علیه شهروندان اعمال می‌شود به‌ راحتی افشا کند.

ماهواره باعث توانمند کردن شهروندان در برابر قدرت‌هایی است که فکر می‌کنند همه قدرت‌ها در اختیار آن‌هاست. کارکرد دیگر ماهواره در نقش یاد دهنده و آموزشی برای شهروندان است. یعنی آموزش مهارت زندگی، شغلی، کسب‌وکار، حرفه و قابلیت‌های ذهنی (آموزش زبان‌های گوناگون) این امکان را فراهم می‌کند که اگر توانایی آموزش‌های رسمی را ندارند به تقویت مهارت‌های خود بپردازند. کارکرد دیگر آن ایجاد تعامل مبتنی بر دوستی و صلح بین فرهنگ‌هاست. تعصبات و بسیاری از خشونت‌های فرهنگی را تبدیل به احساس تعلق می‌کند. فرهنگ‌ها را باهم آشنا می‌کند و تبعیض‌ها و تضادهایی که بین فرهنگ‌ها به دلیل دور بودن وجود دارد را برطرف می‌کند. ماهواره با ترسیم این فرهنگ‌ها این امکان را به وجود می‌آورند که افراد ابتدا فرهنگ‌های مختلف را ببیند و بعد در مورد آن‌ها قضاوت کنند. همچنین یک گفتگوی تمدنی بین تمدن‌ها به وجود می‌آورد. ماهواره یک دیالوگ بین تمدن‌ها و فرهنگ‌های مختلف به وجود می‌آورد. ماهواره‌ها یک حس زیباشناختی را در مردم به وجود می‌آورد. توده‌های مردم عادی اگر کانال‌های تلویزیون و ماهواره نباشد عمر خود را صرف هنرهای دیگر می‌کنند، می‌توانند بالقوه این امکان را فراهم کنند که مردم عادی در فرهنگ مشارکت کنند. ماهواره به دلیل تکثر و تنوع شبکه‌ها خودخواسته یا ناخواسته امکان گفتگوی جهانی بین فرهنگ‌ها را به وجود می‌آورد. ماهواره­ها بالقوه این امکان را دارند که گفتگوی بین فرهنگی را افزایش دهند. ماهواره‌ها هم‌چنین ارتباطات گسترده عاطفی بین آحاد مردم را برقرار می‌کنند. ماهواره می‌تواند پیامدهای ویرانگرانه‌ای داشته باشند.

اگر بخواهیم ماهواره را بفهمیم باید نگاه دوسویه داشته باشیم. پیامدهای ماهواره پیچیده‌تر از آن است که با قضاوت‌های اخلاقی خوب یا بد بتوان در مورد آن قضاوت کرد. ماهواره بی‌نهایت تأثیرات پیچیده‌ای را به وجود آورد (زمانی،1381: 10)

ماهواره‌ها تشابهات متفاوت‌ها را وسعت می‌دهد. همچنین دسترسی ما به شیوه‌های گوناگون فرهنگ را آسان کرده است. بر این اساس باعث شده که تعصب‌ها در همه جای جهان کاهش یابد و چند فرهنگ­گرایی در حال گسترش است. هم‌چنین امکان انتخاب برای تک‌تک مردم جهان افزایش‌یافته است. در عرصه فرهنگی ماهواره‌ای، عدالت وجود ندارد برخی از کشورها از امکانات بیشتری برخوردارند و نابرابری‌های سیاسی و اقتصادی خودش را در فرهنگ نشان می‌دهد. بی‌نظمی جهانی حاکم بر شبکه‌های ماهواره‌ای یک نوع فقدان نظم جهانی را به وجود می‌آورد چیزی که می‌تواند به عملکرد بهتر ماهواره‌ها کمک کند شکل‌گیری یک سواد رسانه‌ای و سواد ماهواره‌ای است که در این فضا به کدام کانال‌ها مراجعه کند و انتخاب کند.

 به عبارتی توانمندسازی شهروندان نسبت به نحوه استفاده از برنامه‌هاست، پس توانمندسازی شهروندان، آگاهی شهروندان، آموزش آن‌ها و گفتگوی بین آن‌ها نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. در غیر این صورت فیلتر کردن و… در نهایت با موفقیت همراه نخواهد بود. هرچند در یک مقطع کوتاهی جواب می‌دهد و دولت در مدت کوتاه نظارت و کنترل داشته باشد ولی آنچه ماهواره را توانمند می‌سازد آگاهی دادن و آموزش دادن شهروندان است. در واقع، پخش مستقیم ماهواره‌ای متضمن بعد مثبت و منفی بسیاری است. از جمله جنبه‌های مثبت آن می‌توان به برنامه‌های فرهنگی، آموزشی و اطلاع‌رسانی همگانی اشاره کرد. از سوی دیگر، امکان سوءاستفاده از این فناوری برخی ملت‌ها را نگران کرده است. مداخله در امور داخلی، تبلیغات سیاسی و تجاری، تهاجم به اخلاقیات و ارزش‌های ملی و تجاوز به حقوق مالکیت معنوی از جمله این موارد است. (زمانی،1381: 11)

تعداد صفحات این پایان نامه :90

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :