متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته مدیریت 

پایان‌نامه جهت دریافت درجه‌ی کارشناسی ارشد در رشته‌

مدیریت پروژه و ساخت

عنوان

بررسی نقش دفتر مدیریت پروژه (PMO) در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت

استاد مشاور:

دکتر‌ هانی اربابی

بهمن ماه 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

در دهه‌‌ی اخیر گستردگی، پیچیدگی و تنوع پروژه‌های مطرح در صنعت نفت کشور، سازمان‌های مربوطه را به‌سمت پروژه‌محوری سوق داده است. سازمان‌های پروژه‌محور با توجه به ماهیتی که دارند، همواره در خطر از دست دادن دانش سازمان‌شان متعاقب انحلال تیم‌های پروژه هستند؛ لذا امروزه بحث مدیریت دانش پروژه‌ها از عمده‌ترین چالش‌های این سازمان‌ها به شمار می‌آید و به همین منظور در پی شناسایی عوامل بسترساز در جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش برآمده‌اند. در کنار این موضوع، در سالیان اخیر بسیاری از سازمان‌های پروژه‌محور در راستای هرچه منسجم‌تر انجام دادن پروژه‌های خود واحد سازمانی دفتر مدیریت پروژه را به چارت سازمانی خود اضافه نموده‌اند. دفتر مدیریت پروژه با بهره گرفتن از تکنیک‌ها و ابزار خود می‌تواند کارایی‌های مختلفی در راستای مدیریت دانش پروژه‌ها از خود نشان دهد. در این پژوهش سعی بر آن است که بر نقش مثبت دفتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی نظام مدیریت دانش پروژه‌های به اتمام رسیده‌ی تحت امر این دفتر در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت صحّه گذاشت.

این پژوهش به لحاظ دسته‌بندی بر مبنای هدف، تحقیقی کاربردی است و روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی و از نوع همبستگی می‌باشد. جامعه‌ی آماری پژوهش سازمان‌های پروژه‌محور فعال در صنایع بالادستی نفت هستند که در نهایت پرسشنامه‌ در 47 دفتر مدیریت پروژه‌ی این سازمان‌ها تکمیل گشت. در این سازمان‌ها ابتدا موجودیت دفتر مدیریت پروژه و موجودیت بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش پروژه به وسیله‌ی پرسشنامه بررسی گردیده و در ادامه نقش دفتر مدیریت پروژه در این مهم و مقایسه‌ی آنها با یکدیگر صورت گرفت.

نتایج بیانگر وجود یک رابطه خطی بسیار قوی بین موجودیت دفتر مدیریت پروژه و ایجاد بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش می‌باشد و هرچه ویژگی‌های این دفتر از قبیل روش‌ها و استانداردهای مدیریت پروژه، مشاوره و ارشاد مدیریت پروژه، بایگانی پیشینه‌ی پروژه، همکاری منابع انسانی و کارمندان، آموزش مدیریت پروژه، حمایت اداری پروژه و مدیریت سبد پروژه پررنگ‌تر باشد این تأثیر نمود بیشتری خواهد داشت. ماحصل این پژوهش ارائه‌ی پیشنهادهایی به منظور افزایش این تأثیر و رفع موانع و کمبودهای مشاهده شده می‌باشد؛ از آن جهت که ممکن است نتایج مفید و کاربردی برای مدیران و تصمیم‌سازان سازمان‌ها به حساب آید.

 

واژگان کلیدی: دفتر مدیریت پروژه، مدیریت دانش پروژه، سازمان پروژه‌محور، صنعت نفت

فهرست مطالب

فصل اول «کلیات تحقیق». 1

1-1- مقدمه. 3

1-2- بیان مسأله. 3

1-3- تشریح موضوع، ضرورت و اهمیت تحقیق.. 5

1-4- پیشینه تحقیق.. 8

1-5- اهداف تحقیق.. 11

1-5-1- هدف اصلی.. 11

1-5-2- اهداف ویژه 11

1-6- سؤالات تحقیق.. 12

1-6-1- سؤال اصلی.. 12

1-6-2- سؤالات فرعی.. 12

1-7- فرضیات تحقیق.. 12

1-7-1- فرضیات مرتبط با سؤال اصلی.. 12

1-7-2- فرضیات مرتبط با سؤالات فرعی.. 12

1-8- محدوده تحقیق.. 13

1-8-1- قلمرو موضوعی.. 13

1-8-2- قلمرو زمانی و مکانی.. 13

1-9- روش تحقیق.. 13

1-10- ساختار پایان‌نامه. 14

1-11- تعریف واژه‌ها و اصطلاحات تخصصی.. 15

1-11-1- دفتر مدیریت پروژه 15

1-11-1-1- تعریف مفهومی دفتر مدیریت پروژه 15

1-11-1-2- تعریف عملیاتی «دفتر مدیریت پروژه» به عنوان متغیر مستقل تحقیق.. 15

1-11-2- مدیریت دانش…. 16

1-11-2-1- تعریف مفهومی مدیریت دانش…. 16

1-11-2-2- تعریف مفهومی مدیریت دانش پروژه 16

1-11-2-3- تعریف عملیاتی «بسترسازی مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش» به عنوان متغیر وابسته تحقیق.. 17

1-11-3- سازمان پروژه‌محور 17

1-11-4- دروس آموخته. 17

1-12- استفاده‌کنندگان از نتایج تحقیق و سازمان‌های حامی.. 17

فصل دوم «ادبیات موضوع». 19

2-1- مقدمه. 21

2-2- دفتر مدیریت پروژه (PMO) 21

2-2-1- تاریخچه و سیر تکاملی دفتر مدیریت پروژه 22

2-2-2- ضرورت، تأثیرات و مزایای به‌کارگیری دفتر مدیریت پروژه 23

2-2-3- بایدها و نبایدها، ویژگی‌ها و معیارهای موفقیت یک دفتر مدیریت پروژه اثربخش…. 24

2-2-4- وظایف، خدمات و کارکردهای دفتر مدیریت پروژه 26

2-2-4-1- کارکردهای PMO از دیدگاه کوین دسوزا و روبرتو اواریستو. 27

2-2-4-2- کارکردهای PMO از دیدگاه گروه پی.ام سلوشنز. 29

2-2-4-3- کارکردهای PMO از دیدگاه راد و لوین.. 29

2-2-4-4- کارکردهای PMO از دیدگاه گروه گارتنر. 30

2-2-4-5- کارکردهای PMO از دیدگاه‌ هابس و ابری.. 30

2-2-4-6- کارکردهای PMO از دیدگاه دای و ولز. 31

2-2-4-7- کارکردهای PMO از دیدگاه آرتو. 31

2-2-4-8- کارکردهای PMO از دیدگاه هیل.. 32

2-2-4-9- کارکردهای PMO از دیدگاه کرزنر. 33

2-2-4-10- کارکردهای PMO از دیدگاه ویسوکی.. 33

2-2-4-11- کارکردهای PMO از دیدگاه استاندارد PMBOK. 35

2-2-4-12- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه اربابی.. 35

2-2-4-13- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه فعال.. 36

2-2-4-14- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه طباطبایی لطفی.. 37

2-2-4-15- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه نوری.. 38

2-2-4-16- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه آتش‌فراز 39

2-2-4-17- دسته‌بندی کارکردهای PMO از دیدگاه متین‌کوشا 40

2-2-4-18- دسته‌بندی خدمات و وظایف دفتر مدیریت پروژه 41

2-2-4-19- اهمیت کارکردهای دفتر مدیریت پروژه 44

2-2-5- میزان اختیارات دفتر مدیریت پروژه و جایگاه آن در ساختار سازمانی.. 45

2-2-5-1- دفتر مدیریت پروژه مشاوره‌ای.. 45

2-2-5-2- دفتر مدیریت پروژه مدیریتی.. 46

2-2-5-3- دفتر مدیریت پروژه در سطح پروژه (عملیاتی) 48

2-2-5-4- دفتر مدیریت پروژه در سطح بخش (تاکتیکی) 48

2-2-5-5- دفتر مدیریت پروژه در سطح سازمان (راهبردی) 48

2-2-6- سطوح بلوغ دفتر مدیریت پروژه و ارتباط آن با سطوح بلوغ مدیریت پروژه سازمان.. 49

2-2-6-1- سطح 1 (سطح کنترل پروژه) 50

2-2-6-2- سطح 2 (سطح کنترل فرایندها) 51

2-2-6-3- سطح 3 (سطح توسعه و پشتیبانی فرایندها) 52

2-2-6-4- سطح 4 (سطح امور تجاری) 53

2-2-6-5- سطح 5 (سطح استراتژی) 53

2-2-7- مدل‌های مفهومی دفتر مدیریت پروژه 57

2-2-7-1- گروه‌بندی مشاوران گارتنر. 58

2-2-7-2- گروه‌بندی کوین دسوزا و روبرتو اواریستو. 58

2-2-8- دستاوردها و چالش‌های پیاده‌سازی دفتر مدیریت پروژه در سازمان.. 60

2-2-8-1- محدوده اختیارات دفتر مدیریت پروژه 63

2-3- سازمان پروژه‌محور 64

2-3-1- پروژه و مدیریت آن.. 64

2-3-2- تفاوت ماهیت پروژه‌های صنعت نفت با صنعت ساخت… 66

2-3-3- انواع سازمان‌ و سازمان پروژه‌محور 74

2-3-4- اهمیت دفتر مدیریت پروژه در سازمان‌های پروژه‌محور 75

2-3-5- انواع ساختارهای سازمانی.. 75

2-3-5-1- ساختار عملکردی.. 76

2-3-5-2- ساختار ماتریسی.. 77

2-3-5-3- ساختار پروژه‌محور 78

2-4- مدیریت دانش…. 79

2-4-1- اهمیت مدیریت دانش…. 80

2-4-2- تاریخچه مدیریت دانش…. 81

2-4-3- مراحل رشد و بلوغ مدیریت دانش…. 83

2-4-4- نسل‌های مدیریت دانش…. 83

2-4-5- مفاهیم مدیریت دانش…. 84

2-4-6- مفهوم‌پردازی و تعاریف دانش…. 84

2-4-6-1- انواع دانش…. 84

2-4-7- سیستم‌های مدیریت دانش ) (KMS. 85

2-4-8- الگوهای مدیریت دانش در سازمان‌ها 85

2-4-9- پیامدها و اثرات مدیریت دانش در سازمان‌ها 86

2-4-10- بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های با ساختار عملکردی صنعت نفت… 87

2-4-11- بررسی مدیریت دانش پروژه‌ها 89

2-4-12- ملاحظات مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور 92

2-4-12-1- انواع شکاف دانشی در سازمان‌های پروژه‌محور 97

2-4-13- مرور ادبیاتِ بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور 98

2-4-14- مدل مفهومی بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت… 102

2-4-14-1- فرهنگ سازمانی.. 103

2-4-14-2- زیرساخت‌های مادی.. 104

2-4-14-3- مدیریت… 105

2-4-14-4- اهداف و استراتژی سازمانی.. 106

2-4-14-5- نیروی انسانی.. 106

2-4-14-6- ساختار سازمانی.. 107

2-4-14-7- فرایندها و رویه‌ها 109

2-4-14-8- محیط صنعتی (رقابتی) 109

2-5- دفتر مدیریت پروژه و مدیریت دانش…. 109

2-5-1- مدیریت پروژه و مدیریت دانش در صنعت نفت… 109

2-5-2- سطح محیط پروژه و سطح تجارت پروژه 110

2-5-3- فعالیت‌‌ها‌ی مدیریت دانش پروژه‌‌‌ها در دفتر مدیریت پروژه 110

2-5-4- نقش‌های مدیریت دانش در دفاتر مدیریت پروژه 111

2-5-5- چالش‌های پیاده‌سازی مدیریت دانش در دفاتر مدیریت پروژه 112

2-5-6- الگوی پیاده‌سازی مدیریت دانش در دفتر مدیریت پروژه 113

2-6- جمع‌بندی.. 113

فصل سوم «روش‌شناسی تحقیق». 116

3-1- مقدمه. 118

3-2- روش تحقیق.. 118

3-3- روش گردآوری اطلاعات.. 118

3-4- جامعه آماری.. 119

3-5- نمونه آماری و روش نمونه‌گیری.. 119

3-6- فرایند طراحی پرسشنامه. 120

3-6-1- بخش مشخصه‌ های ساختاری سازمان، پروژه‌ها و دفتر مدیریت پروژه 120

3-6-2- بخش موجودیت کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه 121

3-6-3- بخش موجودیت بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش پروژه 121

3-7- روایی و پایایی پرسشنامه. 122

3-7-1- بخش موجودیت کارکردها و وظایف دفتر مدیریت پروژه 122

3-7-2- بخش موجودیت بسترهای پیاده‌سازی مدیریت دانش پروژه 122

3-8- روش‌های تجزیه و تحلیل اطلاعات.. 126

3-9- فرایند تحقیق.. 127

3-10- چارچوب بررسی متغیرهای تحقیق.. 128

فصل چهارم «یافته‌های تحقیق و تجزیه و تحلیل آنها». 130

4-1- مقدمه. 132

4-2- آمار توصیفی.. 132

4-2-1- اطلاعات جمعیت‌شناختی.. 132

4-2-2- اطلاعات مربوط به سازمان، پروژه‌ها و دفتر مدیریت پروژه 136

4-2-2-1- سؤالات مرتبط با سازمان.. 136

4-2-2-2- سؤالات مرتبط با پروژه‌های سازمان.. 145

4-2-2-3- سؤالات بیانگر مشخصه‌ های دفتر مدیریت پروژه 146

4-2-3- موجودیت متغیرهای مستقل و وابسته‌ی تحقیق.. 151

4-2-4-تحلیل توصیفی و ارائه‌ی مشکلات و راهکارها در زمینه کارکردهای دفتر مدیریت پروژه 153

4-2-4-1- روش‌ها و استانداردهای مدیریت پروژه 153

4-2-4-2- بایگانی پیشینه پروژه 154

4-2-4-3- تعهد وظایف اداری پروژه 155

4-2-4-4- مساعدت در استخدام و بکارگیری تیم پروژه 155

4-2-4-5- آموزش… 156

4-2-4-6- مشاوره و ارشاد. 157

4-2-4-7- مدیریت سبد پروژه 158

4-2-5- خلاصه‌ی یافته‌های بخش آمار توصیفی.. 158

4-3- آمار استنباطی.. 159

4-3-1- آزمون نرمال بودن داده‌ها 159

4-3-2- آزمون فرضیات تحقیق.. 160

4-3-2-1- فرضیات مرتبط با سؤال اصلی.. 160

4-3-2-2- فرضیات مرتبط با سؤالات فرعی.. 162

4-3-3- اولویت‌بندی مؤلفه‌های مربوط به متغیرهای تحقیق.. 166

4-4- نتیجه‌گیری.. 167

فصل پنجم «نتیجه‌گیری و ارائه پیشنهاد». 168

5-1- مقدمه. 170

5-2- نتایج تحقیق.. 170

5-2-1- تشریح فرضیات تحقیق.. 170

5-2-2-پاسخ به سؤالات تحقیق.. 171

5-2-2-1- پاسخ به سؤال اصلی تحقیق.. 172

5-2-2-2- پاسخ به سؤالات فرعی تحقیق.. 172

5-3- پیشنهادها 173

5-3-1- پیشنهادهایی برای سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت… 173

5-3-1-1- پیشنهادهای بخش موجودیت بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش…. 174

5-3-1-2- پیشنهادهای بخش تأثیر موجودیت دفتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مدیریت دانش…. 176

5-3-2- پیشنهادهایی جهت تحقیقات آتی.. 178

5-4- محدودیت‌های تحقیق.. 178

5-5- جمع‌بندی.. 178

5-6- سخن آخر. 178

فهرست منابع. 180

پیوست 1) نمونه پرسشنامه‌ها 185

الف) پرسشنامه‌ی اصلی.. 185

ب) پرسشنامه‌ی خبرگان مدیریت دانش…. 198

پیوست 2) اسامی سازمان‌های نمونه آماری.. 203

پیوست 3) نمودارهای ستونی میانگین پاسخ نمونه‌های تحقیق به شاخص‌های متغیر وابسته. 209

مقدمه

امروزه سازمان‌ها دریافته‌اند که با بهره‌مندی و به‌کارگیری رویکرد مدیریت پروژه در انجام تعهدات و تحقق مأموریت‌های محوله به منافع بیشتری دست پیدا کنند. پذیرش فراگیر مقبولیت استفاده از مدیریت پروژه برای انجام کارها و مأموریت توسط سازمان از یک طرف و رشد فزاینده پیچیدگی‌ها و دشواری‌های مدیریت پروژه و نیز لزوم وجود ضرورت برخورداری پروژه‌ها از نظامی هماهنگ و یکپارچه برای استفاده از منابع محدود سازمان باعث شده است تا ابزارها و رویکردهای نوین و مؤثری ابداع گردند. مسأله‌ای که توجه بسیاری از مدیران پروژه‌ها را به خود معطوف کرده است محدودیت منابع، تخصیص آن و هزینه‌هایی است که در پروژه‌ها پرداخت می‌شود. پذیرش رو به افزایش مدیریت پروژه، نشان می‌دهد که کاربرد دانش مناسب، فرایندها، مهارت‌ها، ابزارها و تکنیک‌ها می‌توانند اثر مهمی بر موفقیت پروژه داشته باشند. در این پژوهش سعی می‌شود یکی از رویکردهای نوین در مدیریت پروژه بررسی گردد. در حال حاضر بسیاری از سازمان‌های پروژه‌محور به جهت هرچه منسجم‌تر انجام دادن پروژه‌های خود واحد سازمانی به نام دفتر مدیریت پروژه را به چارت سازمانی خود اضافه نموده‌اند. دفاتر مدیریت پروژه وظایف و کارکردهای متعددی را شامل می‌شوند. یکی دیگر از رویکردهای نوینی که امروزه سازمان‌ها بدان روی آورده‌اند، مدیریت دانش می‌باشد که به وسیله آن سازمان‌ها سعی دارند تا با مدیریتی صحیح امکان استفاده مجدد از تجارب و دانش خلق شده در پروژه‌های خود را به دست آورند؛ چرا که در عصر حاضر سازمان‌ها بیش از پیش به اهمیت دارایی‌های دانشی سازمان خود به عنوان با ارزش‌ترین سرمایه پی برده‌اند. در این پژوهش به بررسی دو مقوله «دفتر مدیریت پروژه» و «مدیریت دانش» پرداخته می‌شود و بر این اساس سعی شده به بررسی نقش دفتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور پرداخته شود.

در این فصل سعی شده است به بیان مسأله و موضوع تحقیق پرداخته شود، و ضرورت تحقیق، پیشینه تحقیق، هدف از اجرای تحقیق و سؤالات آن، فرضیات تحقیق و محدوده آن، روش تحقیق و واژگان آن، استفاده‌کنندگان از نتایج و سازمان‌های همکار به صورت مبسوط شرح داده شوند؛ تا ضمن آشنایی با محتوای تحقیق بتوان در فصل بعدی به ادبیات موضوع موجود در زمینه تحقیق پرداخت.

1-2- بیان مسأله

پیش از بیان مسأله تحقیق حاضر، لازم است به بیان تفاوت مابین مشکل و مسأله پرداخته شود؛ مشکل بسیار کلی‌تر از مسأله می‌باشد. به عبارت دیگر مشکل دارای علت‌های زیادی است که هر علت را می‌توان به صورت یک مسأله درآورد. مسأله، جزئی و دقیق‌تر از مشکل است؛ یعنی در آن متغیرهای مستقل و وابسته و سایر متغیرها (مداخله‌گر، تعدیل‌کننده، کنترل و ناشناخته) مشخص و معلوم هستند. در تحقیقاتی که صورت می‌گیرد، هدف اصلی محققین و دانشمندان حل مسأله است، نه مشکل (موحدزاده، 1387). آنچه مدیران یا دانشمندان ابتدا با آن مواجه می‌شوند، غالبا مشکل است و آن امری است سطحی، کلی، ذهنی، مرکب و لذا مبهم، قابل رویت توسط عوام، فاقد روش بررسی و به همین دلیل غیرقابل حل. اما وقتی مشکل به مسأله تبدیل گردد، امری است ژرف، متمایز، معین، عینی، بسیط، روشن، دارای روش بررسی و لذا قابل حل. تمایز مشکل و مسأله تا حدود زیادی مانند تمایز داده و اطلاعات است. مشکل همان مسأله است به صورت مبهم و نامشخص و مسأله همان مشکل است به صورت واضح و متمایز. مشکل مادامی که مشکل است، روش بررسی ندارد؛ اما مسأله را می‌توان با روش‌هایی بررسی کرد (فرامرز قراملکی، 1386). لذا می‌توان بیان نمود که از مقایسه وضعیت مطلوب با وضعیت موجود در محیط، مشکل شناسایی می‌شود و مهمترین تفاوت آن با مسأله تحقیق، در متغیرهاست؛ مشکل، متغیر وابسته هست و وقتی به مسأله تبدیل می‌شود که سایر متغیرها را نیز در بر گرفته باشد. از سویی دیگر ضوابط بیان مسأله را می‌توان به هفت بخش دسته‌بندی نمود که عبارتند از: علل به وجود آورنده مسأله، زمینه مسأله، گستردگی مسأله، ناکافی بودن تحقیقات انجام شده، ویژگی‌های مسأله، اهمیت مسأله و پیامدهای حل مسأله (بازرگان، 1392). بنابراین به منظور جمع‌بندی می‌توان شکل 1-1 را ارائه داد. در ادامه این بخش و نیز در بخش 1-3 به تشریح مشکل به همراه هریک از مؤلفه‌های مسأله، در خصوص پژوهش حاضر خواهیم پرداخت.

 مشکل: مستندسازی نامناسب دروس آموخته[1] و دانش[2] حاصله از انجام پروژه‌ها در سازمان‌های پروژه‌محور[3] صنعت نفت؛

یکی از خلأ‌‌های موجود در سازمان‌های پروژه‌محور از جمله در صنعت نفت[4]، غفلت یا کم‌توجهی به مدیریت دانش[5] می‌باشد که هزینه‌های زیادی را بدون آن که سازمان متوجه گردد به آن تحمیل می کند. از همین رو آموخته‌های حاصل از انجام پروژه‌های صنعت نفت، به منظور استفاده در پروژه‌های بعدی بصورت مناسبی در سازمان ثبت نشده و به دیگران منتقل نمی‌شود. حتی در مواقعی بدلیل پراکندگی جغرافیایی پروژه‌ها و تعداد افراد درگیر در آن‌ها، این آموخته‌ها بین کارگاه‌های مختلف و بین فازهای مختلف یک پروژه منتقل نمی‌شود.

مشکل                                 مسأله تحقیق

علت به وجود آورنده مسأله: وابستگی عدم مستندسازی مناسب پروژه‌های سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت به خصوصیات مرکز ثبت و نگهداری مستندات و تجارب حاصله‌ی این سازمان‌ها

مسأله تحقیق: با توجه به وابستگی مستندسازی نامناسب پروژه‌های سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت به خصوصیات مرکز ثبت و نگهداری مستندات و تجارب حاصله‌ی این سازمان‌ها، دفتر مدیریت پروژه[6] تا چه حد می‌تواند بر این مشکل غلبه کرده و منجر به ایجاد بستر[7]های مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور گردد؟

زمینه مسأله: سازمان‌های پروژه‌محور فعال کشور در صنعت نفت

گستردگی مسأله: چندین سازمان پروژه‌محور در صنایع بالادستی نفت ایران

ناکافی بودن تحقیقات انجام شده: با مراجعه به دانشگاه‌های تربیت مدرس، صنعتی شریف، علم و صنعت، تهران و شهید بهشتی و بررسی اسناد و مدارک علمی ایران تنها دو پایان‌نامه مرتبط با این موضوع تحت عناوین ‹‹بررسی ملزومات پیاده‌سازی مدیریت دانش در دفاتر مدیریت پروژه سازمان‌های پروژه‌محور›› (شعله، فریبا 1391، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت پروژه و ساخت، بمانیان، محمد رضا (استاد راهنما) دانشکده معماری دانشگاه تهران) و ‹‹بررسی نقش دفتر مدیریت پروژه در ‌یادگیری سازمانی در سازمان‌های پروژه‌محور›› (سلحشور، مجتبی 1389، پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت پروژه و ساخت، برادران کاظم زاده، رضا (استاد راهنما) دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه تربیت مدرس) ‌یافت شد؛ و از آنجایی که در این دو پایان‌نامه به بررسی نقش دفاتر مدیریت پروژه سازمان‌های پروژه‌محور کشور در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش پرداخته نشده است، پژوهش حاضر از این حیث در کشور جدید به حساب می‌آید.

سایر مؤلفه‌های مسأله تحقیق پیش‌رو اعم از ویژگی‌های مسأله، اهمیت مسأله و پیامدهای حل مسأله در قالب بخش بعد بررسی خواهد شد.

1-3- تشریح موضوع، ضرورت و اهمیت تحقیق

مدیریت پروژه به شکل فزاینده‌ای در صنایع گوناگون به صورت یک حرفه و شغل در حال پدیدار شدن است. تحقیقات نشان می‌دهد میزان نسبی موفقیت هر پروژه رابطه مستقیمی با سه عامل کلیدیِ به‌کارگیری درست ابزار و روش‌های مدیریت پروژه، شایستگی‌های مدیران پروژه و سازمان پروژه‌ی مناسب دارد (Daw, 2004). امروزه سازمان‌ها و شرکت‌ها جهت حضور موفق در بازار، رقابت و موفقیت، بیش از هر زمان نیاز به نظم و انضباط در درون سیستم‌های خود دارند. سازمان‌های پروژه‌محور جهت تحقق اهداف و استراتژی‌های خرد و کلان خود به انجام پروژه‌های متنوع و متعدد روی آورده، و به نوعی پروژه‌ها را پلی جهت رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده به حساب می‌آورند. همزمان با این موضوع، سرعت پیشرفت دانش‌های تخصصی، گسترش محیط‌های سازمانی، افزایش رقابت اقتصادی بین شرکت‌ها و تمایل شرکت‌ها به ایفای نقش در تعداد پروژه‌های بیشتر جهت کسب مزیت‌های اقتصادی، همه این را می‌طلبند تا دانش به دست آمده در سازمان حفظ گردد و توسعه یابد و به بهترین شکل به کار گرفته شود. مدیریت دانش پس از انفجار اطلاعاتی و ورود بشر به عصر دانش اهمیت یافت و به این ترتیب دانش (به ویژه دانش متکی بر فناوری اطلاعات) خود را به عنوان مهمترین سرمایه کشورها و سازمان‌ها مطرح نمود. دانش عنصری برآمده از اطلاعات -که خود محصول ترکیب داده‌هاست- می‌باشد و به دو صورت ضمنی و صریح یافت می‌شود. سازمان‌ها به دلایل متعدد که هدف نهایی آن‌ها افزایش سرمایه دانشی‌شان است به مدیریت دانش سازمانی‌شان روی آورده‌اند و برای این امر از متخصصان دانش بهره می‌گیرند.

سازمان‌های پروژه‌محور، با توجه به ماهیتی که دارند، با حجم عظیمی از دانش حاصل از پروژه‌ها رو به رو هستند. مدیران و کارشناسان سازمان‌‌ها که با عنوان دانش‌کار در عصر کنونی شناخته می‌شوند، همه روزه در حال تولید تجربه‌‌های مدیریتی و فنی – تخصصی می‌باشند که گاهی به صورت درس آموخته‌هایی از موفقیت‌ها، شکست‌ها و وقایع سازمانی به صورت سینه به سینه نقل می‌شوند. یکی از دلایل دیگر این امر موقتی بودن پروژه‌هاست که موقتی بودن سازمان پروژه‌ها را موجب می‌شود. لذا سازمان‌های پروژه‌‌محور همواره در خطر از دست دادن دانش سازمان‌شان متعاقب انحلال تیم‌های پروژه هستند؛ بنابر این در پی شناسایی عوامل بسترساز به منظور ایجاد مدیریت دانش برآمده‌اند تا به موقع از منابع دانش خود و محیط پیرامون بهره‌برداری کنند. توجه به این نکته ضروری است که مطابق استاندارد[8]PMBOK، پروژه بدون ثبت دانش آموخته‌هایش به پایان نمی‌رسد. مطابق تعریفِ (Hobbs & Aubry, 2007)، تعداد 27 وظیفه برای دفاتر مدیریت پروژه برشمرده شده‌اند و مواردی از آن‌ها به مدیریت دانش و زیرشاخه‌های آن از جمله بایگانی مستندات و مدیریت دروس آموخته در پایگاه داده اختصاص داشته‌اند. این موضع دلالت بر نیاز سازمان‌ها به نهادی دارد تا بتواند دانش پروژه‌های قبلی را برای دستیابی به موفقیت در پروژه‌های آتی به کار گیرد.

با افزایش رو به رشد سازمان‌های پروژه‌‌محور، نقش مدیریت پروژه کاملاً محسوس بوده و سیستم‌های مدیریت سنتی دیگر جوابگوی نیاز آن‌ها نخواهند بود؛ تمایل به نظم و انضباط سیستمی در نظام جامع مدیریت پروژه، پیچیده‌‌تر شدن پروژه‌ها، تغییرِ جهت بسیاری از سازمان‌ها به مدیریت پروژه‌‌محور و رهبری و مرکزیت‌دهی به برنامه‌ریزی و هدایت پروژه‌ها از عوامل مهم در روی آوردن سازمان‌ها به مفاهیمی چون ایجاد دفاتر مدیریت پروژه در سال‌های اخیر شده است. از همین رو و با توجه به وابستگی مستندسازی نامناسب پروژه‌های سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت به خصوصیات مرکز ثبت و نگهداری مستندات و تجارب حاصله‌ی این سازمان‌ها، این موضوع که دفتر مدیریت پروژه تا چه حد می‌تواند بر این مشکل غلبه کرده و منجر به ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش و آموخته‌ها گردد، امری ضروری و حائز اهمیت بشمار می‌رود.

بنابراین در همین ابتدای امر لازم است با نمونه‌هایی از تعاریف گوناگونی که برای دفتر مدیریت پروژه شده است آشنا شویم:

  • دفتر مدیریت پروژه، یک واحد یا بدنه سازمانی است که می‌تواند مسئول مدیریت متمرکز و هماهنگ پروژه‌های زیرمجموعه قلمرو خود باشد. مسئولیت‌های یک دفتر مدیریت پروژه می‌تواند دامنه‌ای شامل تدارکات و پشتیبانی وظایف دفتر مدیریت پروژه تا مسئولیت واقعی مدیریت مستقیم یک پروژه را در برگیرد (PMBOK, 2008)؛
  • دفتر مدیریت پروژه (مرکز عالی یا مرکز تخصص) یک نهاد مستقل سازمانی است که به منظور مساعدت مدیران پروژه، تیم‌ها و سطوح مختلف مدیریتی در موارد راهبردی و وظیفه‌ای برای اجرای اصول مدیریت پروژه از طریق الگوها، شیوه‌ها، ابزارها و فرایندهای مدیریت پروژه، تاسیس شده است (Ward, 2000)؛
  • دفتر مدیریت پروژه موجودیتی[9] سازمانی است با پرسنل تمام‌وقت یا پاره‌وقت، که نقطه کانونی برای اصول مدیریت پروژه در سازمان محسوب می‌گردد (Rad and Levin, 2002)؛
  • دفتر مدیریت پروژه یک منبع متمرکز یکپارچه‌سازی و مخزن دانش است که می‌تواند جهت آگاه‌سازی مؤثرتر و کاراتر در مدیریت پروژه مورد استفاده قرار گیرد (Desouza and Evaristo, 2006).

تمامی عبارات و اصطلاحات فوق بیانگر مفهوم مشترکی می‌باشند و همگی توصیف‌کننده واحد سازمانی می‌باشند که قادر است:

  • با توسعه متدلوژی مدیریت پروژه، بهبود تعاملات و استفاده بهتر از منابع سازمان را موجب گردد؛
  • با فراهم نمودن سیاست‌ها، متدولوژی‌ها و رویه‌های مدیریت پروژه و ارائه خدمات پشتیبانی، دانشی و نرم‌افزاری، راهنمایی و آموزش به افراد سازمان و همچنین انتخاب و به‌کارگیری مدیران پروژه‌ها، رویکرد مدیریت پروژه در سازمان را جهت‌دهی نماید؛
  • به‌عنوان عاملی کلیدی در ایجاد و توسعه شایستگی‌های سازمانی، در تحلیل، مدیریت و بازنگری پروژه‌ها نقش داشته باشد.

(آتش‌فراز و همکاران، 1390)

بررسی‌های انجام شده نشان می‌دهد در سازمان‌های مختلف دفتر مدیریت پروژه با اسامی گوناگونی نامیده می‌شود؛ که این اسامی در جدول 1-1 به همراه میزان به‌کارگیری آن‌ها در سازمان‌های مختلف نشان داده شده است (Hobbs, 2006).

 

جدول 1-1- اسامی مختلف دفتر مدیریت پروژه و میزان به‌کارگیری آن‌ها (Hobbs, 2006)

ردیف عنوان میزان به‌کارگیری
1 دفتر مدیریت پروژه[10] 59%
2 اسامی در برگیرنده عبارت پروژه مانند دپارتمان پروژه 4%
3 دفتر پشتیبانی پروژه[11] 7%
4 دفتر پروژه[12] 2%
5 دفتر مدیریت طرح[13] 12%
6 مرکز تعالی مدیریت پروژه[14] 2%
7 سایر اسامی (مانند: گروه مدیریت پروژه[15]، دفتر مدیریت پروژه سازمانی[16]، دفتر توسعه مدیریت[17]، دفتر راهبردی پروژه[18] و موارد دیگر) 12%
8 بدون نام 2%

در این تحقیق سعی بر آن است که جایگاه و نقش دفاتر مدیریت پروژه در ایجاد بسترهای مناسب جهت پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های پروژه‌محور صنعت نفت بررسی گردد. در خارج از ایران نیز پیاده‌سازی دفتر مدیریت پروژه تجربه موفقی بوده است، در شرکت‌ها و سازمان‌های عظیم مدیریت پروژه و صنعتی این دفاتر توانسته‌اند نقش قابل توجهی در یکپارچه نمودن امور مدیریتی پروژه ایفا نمایند. نتایج تحقیقی که به منظور سنجش اثربخشی دفاتر مدیریت پروژه بر روی 343 دفتر مدیریت پروژه انجام شده است (Doerscher, 2008)، حاکی از آن است که در مجموع 58 درصد از سازمان‌ها عملکرد دفتر مدیریت پروژه خود را مثبت (خوب یا بهتر) توصیف کرده‌اند. نتایج حاصل از این تحقیق در شکل 1-2 نشان داده شده است.

شکل 1-2- سنجش اثربخشی دفتر مدیریت پروژه (Doerscher, 2008)

نتایج فوق مؤید این نکته است که در بیش از 80 درصد از موارد دفاتر مدیریت پروژه توانسته‌اند اهداف مورد نظر را پیاده‌سازی نمایند. از این رو، می‌توان نتیجه گرفت که در صورت واگذاری مدیریت دانش پروژه‌ها به دفاتر مدیریت پروژه به عنوان یک واحد مرکزی متمرکز، آن‌ها قادر خواهند بود تا به گونه‌ای مؤثر این وظیفه را در سرتاسر سازمان عملی نمایند.

تعداد صفحه :230

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

دسته‌ها: رشته مدیریت