پایان نامه رشته علوم سیاسی

دانشکده علوم انسانی

گروه علوم سیاسی

پایان‌نامه

برای اخذ درجه کارشناسی ارشد علوم سیاسی

انقلاب اسلامی، پاسخی متفاوت به سؤال چه باید کرد؟

استاد مشاور:

دکتر محمد عابدی اردکانی

مهر 1394

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

مسأله‌ی عقب‌ماندگی و انحطاط و چگونگی پیشرفت در ایران، پس از شکست ایرانیان در جنگ‌های ایران و روس در ابتدای قرن نوزدهم مطرح شد. پس از این شکست‌ها سؤال “چه باید کرد تا پیشرفت نمود و از عقب‌ماندگی رهایی یافت”، از دغدغه‌های اصلی دولتمردان و روشنفکران ایرانی شد. در دویست سال گذشته به فراخور زمان و گفتمان‌های غالب در غرب، روشنفکران، علما و دولتمردان به این سؤال پاسخ‌هایی  متفاوت داده‌اند. این پاسخ‌ها شامل ایده‌های تقویت ابعاد نظامی ایران، آرمان‌های لیبرالی و ملی‌گرایانه، مارکسیستی و جنبش اصلاح‌طلبی و نهایتاً بازگشت به خویشتن و انقلاب اسلامی می‌شود.

در این پژوهش ما بر آن هستیم که بگوییم مقوله‌ی بازگشت به خویشتن و نهایتاً انقلاب اسلامی در برابر این سؤال مطرح شد که چه باید کرد تا از انحطاط و عقب‌ماندگی و استبداد رها شویم و جامعه‌ای آزاد  و آباد داشته باشیم: چون راه‌حل‌های قبلی یعنی گفتمان مشروطه‌خواهی، لیبرال، غربی‌شدن، ملی‌گرایی و تجددخواهی و تأکید بر ایران باستان به اهداف مطلوب خود نرسیدند، روشنفکران و علمای دهه‌ی چهل (ه.ش)، در جواب سؤال چه باید کرد به این نتیجه رسیدند که به خویشتن اسلامی خود برگردند و راه نجات را در اسلام دیدند. جریان بازگشت به خویشتن، ستیز با فرهنگ اسلامی، وابستگی کشور با بیگانگان و نظام استبدادی را از عوامل اصلی تداوم و تشدید عقب‌ماندگی کشور می‌دانست و براین باور بود که می‌توان با از بین بردن استبداد، قطع وابستگی و روی آوردن به فرهنگ و ایدئولوژی اسلامی در راستای جبران عقب‌ماندگی گام برداشت. آن‌ها تصویری جامع از اسلام و توانایی‌های آن در حل مشکلات مسلمانان ارائه دادند و نظام اسلامی را بدیلی برای نظام‌های حاکم می‌دانستند. این طیف به آزادی، برابری، پیشرفت و عدالت توجه داشتند اما می‌کوشیدند با تفسیری عقلانی از دین و ارجاع به عصر طلایی اسلام این اصول را با اسلام سازگار نشان دهند.

در این پایان‌نامه درصدد هستیم با روش توصیفی- تحلیلی  و با بهره گرفتن از شواهد تاریخی و آراء روشنفکران به بررسی پاسخ‌های متفاوتی که در پاسخ به سؤال چه باید کرد و در انتها به انقلاب اسلامی به عنوان پاسخی متفاوت به این سؤال مشترک بپردازیم.

واژگان کلیدی: انحطاط، عقب‌ماندگی، غرب‌زدگی، چه باید کرد؟، بازگشت به خویشتن، انقلاب اسلامی.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                          صفحه

فصل اول کلیات تحقیق.. 1

1-1) کلیات (بیان مسأله، اهداف پژوهش و کاربرد نتایج تحقیق) 3

1-1-1) بیان مسأله. 3

1-1-2) اهداف پژوهش…. 5

1-1-3) کاربرد نتایج پِژوهش…. 6

1-2) ادبیات پژوهش…. 6

1-3) فرضیات (یا سؤالات پژوهشی) 9

1-3-1) سؤال اصلی.. 9

1-3-2) سؤالات فرعی.. 9

1-4) روش تحقیق.. 9

1-5) سازماندهی پژوهش…. 10

فصل دوم نخستین اقدامات اصلاح‌گرایان. 121

2-1) مقدمه. 13

2-2) نخستین مصلحان ایرانی.. 14

2-2-1) عباس میرزا 14

2-2-2) میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی.. 19

2-2-3) میرزاتقی خان فراهانی (امیر کبیر) 20

2-2-4) میرزا حسین خان سپهسالار 27

2-2-5) میرزا ملکم خان ناظم الدوله. 30

2-2-6) میرزا فتحعلی آخوندزاده 34

2-2-7) میرزا یوسف مستشارالدوله. 37

2-2-8) میرزا آقاخان کرمانی.. 39

2-2-9) میرزا عبدالرحیم طالبوف… 42

2-3) جمع‌بندی.. 45

فصل سوم انقلاب مشروطه. 49

3-1) مقدمه. 51

3-2) انقلاب مشروطه. 53

3-2-1) علل انقلاب مشروطه. 53

3-2-1-1) عوامل خارجی.. 55

3-2-1-1-1) انقلاب کبیر فرانسه. 57

3-2-1-1-2) انقلاب روسیه. 57

3-2-1-1-3) مشروطیت ژاپن.. 57

3-2-1-2) عوامل داخلی.. 58

3-2-1-2-1) تأثیر بازرگانان در برقراری مشروطیت… 59

3-2-1-2-2) ایجاد حزب فراماسون در ایران.. 59

3-2-1-2-3) نهضت اتحاد اسلامی.. 60

3-2-1-2-4) اقلیتهای مذهبی.. 60

3-2-1-2-5) انحطاط اقتصادی و فقر عمومی در دوره‌ی قاجاریه. 61

3-2-2) اهداف مشروطه‌خواهان.. 67

3-2-3) الگوگیری از غرب در انقلاب مشروطه. 68

3-2-4) دستاوردهای مشروطه. 75

3-2-5) فرجام انقلاب… 78

3-3) جمع‌بندی.. 84

فصل چهارم نوگرایی و اصلاحات پهلوی اول.. 87

4-1) مقدمه. 89

4-2) تجدد گرایی.. 90

4-2-1) تحول نظامی- اداری و سیاسی.. 92

4-2-2) تحول حقوقی- قضایی و آموزشی.. 95

4-2-3) تحول مالی- اقتصادی و صنعتی.. 99

4-2-4) تحول فرهنگی و اجتماعی.. 100

4-2-4-1) تأسیس فرهنگستان.. 101

4-2-4-2) بزرگداشت فردوسی و شاهنامه. 101

4-2-4-3) تدوین تقویم مستقل ایرانی.. 102

4-2-4-4) تغییر نام کشور 102

4-2-4-5) باستانشناسی.. 102

4-3) مخالفت با سیاستهای رضاشاه 103

4-4) جمع‌بندی.. 105

فصل پنجم دوران فترت و ظهور جریان‌های سیاسی… 107

5-1) مقدمه. 111

5-2) حزب توده 112

5-2-1) ناسیونالیم چپ تودهای.. 115

5- 2-1-1) مبانی اندیشه چپ تودهای.. 115

5-2-2) حزب توده در ایران.. 118

5-3) جبهه ملی.. 125

5-3-1) ناسیونالیسم بیگانه ستیز. 126

5-3-2) عوامل پیدایش ناسیونالیسم بیگانه‌ستیز. 127

5-4) کودتای 28 مرداد و علل وقوع آن.. 135

5-4-1) عوامل داخلی.. 136

5-4-1-1) شکست مصدق در حل و فصل مسأله‌ی نفت… 136

5-4-1-2) فرقه‌گرایی و تشتت سیاسی در بین نیروهای داخلی ایران.. 139

5-4-1-3) اختلاف دکتر مصدق و آیت الله کاشانی.. 140

5-4-1-4) نقش نیروهای محافظه‌کار  واستبداد وابسته به خارج.. 141

5-4-1-5) موقعیت مصدق در سیاست مماشات و مسامحه. 142

5-4-1-6) حزب توده 143

5-4-2) علل خارجی کودتا 145

5-4-3) تلاش برای برکناری مصدق.. 149

5-5) جمع‌بندی.. 151

فصل ششم انتقاد از غرب، غرب‌زدگی و بازگشت به خویشتن.. 155

6-1) مقدمه. 157

6-2) انتقاد از غرب و غرب‌زدگی.. 158

6-2-1) غرب و تهی کردن شرقی‌ها از فرهنگ و تمدن خویش…. 162

6-2-2) نقد سیاسی و اجتماعی برغرب و استبداد. 164

6-2-3) نقد بر غرب‌زدگی ایرانیان.. 167

6-3) بازگشت به خویشتن.. 174

6-3-1) احیا و اصلاح فکر دینی.. 174

6-3-2) بازگشت به خویش…. 181

6-4) جمع‌بندی.. 193

فصل هفتم دولت پهلوی و نقش آن در رشد اسلام‌گرایی و شکل‌گیری اتقلاب اسلامی   195

7-1) مقدمه. 197

7-2) حکومت پهلوی و تصور ایجاد یک جامعه‌ی مدرن.. 197

7-2-1) نوسازی اقتصادی و پیامدهای آن.. 202

7-2-2) نوسازی  فرهنگی.. 209

7-2-3) ایجاد فضای بسته‌ی سیاسی.. 211

7-2-4) نوسازی در عرصه اجتماعی.. 214

7-3) افول نفوذ لیبرالیست‌ها و کمونیست‌ها 216

7-4) ظهورگفتمان اسلام انقلابی.. 217

7-5) گفتمان شیعی و بسیج ایدئولوژیکی.. 220

7-6) مفاهیم جدید در اندیشه‌ی امام خمینی.. 230

7-6-1) علم‌گرایی و عقل‌گرایی.. 230

7-6-2) دموکراسی و مبانی آن.. 231

7-6-2-1) برابری.. 234

7-6-2-2) قانونگرایی.. 234

7-6-2-3) مشارکت سیاسی.. 235

7-6-2-4) تفکیک قوا 235

7-6-2-5) تحزب… 236

7-6-3) استقلال.. 237

7-6-4) دولت مدرن.. 241

7-6-5) تشکیل حکومت اسلامی در جهت احیای هویت اسلامی.. 243

7-7) جمع‌بندی.. 243

8-1) نتیجه‌گیری.. 246

منابع و مآخذ. 259

) کلیات (بیان مسأله، اهداف پژوهش و کاربرد نتایج تحقیق)

  • بیان مسأله

دغدغه‌ی پیشرفت، توسعه و عبور از انحطاط و عقب‌ماندگی در ایران از قرن نوزدهم آغاز شد. زیرا در این قرن اروپا به علت پیشرفت زیادی کرده بود، به کشور ایران نیز هجوم آورده بودند و از سوی دیگر ایران در جنگ با روسیه شکست خورده بود. به همین دلیل جنگ‌های ایران و روس به عنوان اولین جرقه، اذهان عده­ای از دولتمردان را متوجه مسأله‌ای کرد که تا آن زمان نسبت به آن غفلت می‌ورزیدند. این شکست‌ها اگر چه تلخ‌کامی‌های بسیاری برای آنان به همراه داشت؛ اما توجه به نابسامانی اوضاع کشور و به تعبیر دقیق‌تر مسأله عقب‌ماندگی را در کانون نظر برخی از دولتمردان اصلاح‌گر، قرار داد و به این ترتیب پیشرفت تکنولوژیک غرب، بخشی از این واقعیت را به ایرانیان نشان داد که  ایران در این زمان نسبت به کشورهای غربی،کشوری عقب مانده است (گودرزی، 1386: 23).

در نتیجه‌ی این رویارویی ایرانیان با تمدن غرب، روشنفکران ایرانی در قالب رویکردهایی که به توسعه غرب داشتند هر یک به نوعی به سؤال چه باید کرد تا از عقب‌ماندگی و انحطاط رهایی یافت، پاسخ می‌دادند. افرادی از جمله تقی­زاده؛ سر تا پا غربی شدن را، تنها راه نجات می‌دانستند، در برابر افرادی چون میرزا ملکم‌خان، مستشارالدوله و آخوندزاده بر مسائلی چون قانونگذاری و برقراری حکومت قانون تأکید می‌کردند و مایه‌ی عقب‌ماندگی را بی‌قانونی می‌دانستند. افرادی مثل عباس‌میرزا به ضرورت بازسازی نیروهای نظامی و تجهیزات نظامی تأکید می‌کردند. به این ترتیب در هر برهه از تاریخ با توجه به شرایط کشور و متناسب با فهم روشنفکران از توسعه و عقب‌ماندگی، پاسخ به این سؤال به شکل خاصی مطرح شد. این پاسخ‌ها شامل ایده‌های لیبرالی و ملی‌گرایانه، گفتمان رادیکال و جنبش اصلاح‌طلب اسلامی بود و از طریق جنبش‌های توده‌ای، گرایش‌های روشنفکرانه، احزاب سیاسی و سایر تشکلات نوین اهداف خود را دنبال می‌کرد (میرسپاسی،1384: 36-38).

غرب برای روشنفکران نسل اول ایران به منزله‌ی الگویی برای پیشرفت و از میان برداشتن عقب‌ماندگی اقتصادی و استبداد سیاسی جامعه‌شان شد. محصول این تحول پیدایش افکار و آرای مشروطه‌خواهی و سرانجام انقلاب مشروطه بود. روشنفکران عصر مشروطه از یک‌سو استبداد و بی‌قانونی، نظام ناکارآمد آموزش سنتی و نیروی نظامی ضعیف و وابسته به قبایل را می‌دیدند و از سوی دیگر این تصویر را با ثبات و امنیت، حکومت قانون و مشروطه، دادگاه‌ها، کارخانجات، ارتش منظم و مراکز نوین آموزش به عنوان محصولات تمدن جدید، حیرتمندانه مقایسه می‌کردند. در نتیجه‌ی  این برخوردها،  آنان که عقب‌ماندگی کشور را مفروض گرفته  بودند و راه حل تمامی مصائب را در تجدد خلاصه می‌کردند؛ معتقد بودند حتی برای مقابله با غرب، اخذ تمدن غربی، امری واجب و لازم است. در نتیجه، دل در گرو مفاهیمی چون ترقی و پیشرفت، عقلانیت، علم­گرایی، قانون و  مشروطه داشتند (وحدت، 1383: 11).

 درجریان انقلاب مشروطه نیز برخی از رهبران از جمله سید عبدالله بهبهانی، معتقد بودند که خطر اصلی، هم‌چنان استبداد سنتی است؛ غربگرایان ناتوان‌تر از آن هستند که بتوانند نهضت را دگرگون سازند. در برابر این گروه افرادی از جمله شیخ فضل‌الله ‌نوری، غرب‌گرایی و غرب‌گرایان را تهدید اصلی نهضت می‌دانستند، زیرا تضاد غرب‌گرایان با مذهب و معنویت بومی ایران، تضادی بنیادین است. آن­ها نه تنها تعامل با علما را برنمی‌تابند، بلکه با اصل حضور دین در زندگی اجتماعی مخالفند. در نتیجه‌ی این اختلاف نظر رهبران نهضت، مشروطیت به حکومت پهلوی ختم می‌شود. بنابراین فلسفه وجودی حکومت مشروطه، غربی‌سازی کشور و پیامد عملکرد آن،  استحاله‌ی هویت و گسست تمدنی و تاریخی کشور بود (زیبا کلام، 1393: 20).

چنین شرایطی علمای شیعه را با پرسشی اساسی روبه‌رو ساخت و آن این که چرا و تا چه وقت می‌بایست ملت مسلمان ایران به منظور اصلاح امور جامعه و پیشرفت کشور با اعتماد به علما و به اعتبار اسلام به صحنه‌ی مبارزه آورده شوند و تحولات را رقم بزنند. اما نتیجه‌ی مجاهدات آنان به رجال سکولار و غرب‌گرا سپرده شود که مسیر تحولات را برخلاف آرمان‌ها و ارزش‌های جامعه جهت دهند. این واکنش سبب شد تا علما و روشنفکران به یک تجدید نظر اساسی در اندیشه‌ی خود بپردازند و همین امر زمینه‌ای شد برای مطرح شدن گفتمان بازگشت به خویشتن. این گفتمان از سوی افراد مختلفی چون بازرگان، مطهری، شریعتی و…، دنبال شد. هدف این گرایش‌ها بنای یک نظریه‌ی شیعی در باب حکومت اسلامی با توجه به بافت متحول جامعه ایران و شرایط جدید جهانی بود. در واقع دل‌مشغولی اصلی این  روشنفکران اصلاح تشیع بود. بنابراین فعالیت آن‌ها به مثابه یک کوشش اصلاح‌طلبانه سیاسی برای کنار آمدن با مدرنیته در نظر گرفته می‌شد که در این میان در سال 1342 امام خمینی(ره) در قالب جریان “عقلانیت اسلامی” پاسخی متفاوت که در واقع ناشی از رویکرد و برخوردی متعادل و متناسب با سنت و غرب است شروع به پایه‌ریزی انقلاب اسلامی می‌کند. در مجموع شعار بازگشت به خویشتن در برابر این سؤال مطرح شد که چه باید کرد تا از انحطاط و عقب­ماندگی و استبداد رها شویم و جامعه‌ای آزاد و آباد داشته باشیم. چون راه‌های قبلی؛ یعنی گفتمان مشروطه‌خواهی، لیبرال، غربی‌شدن، گفتمان ملی‌گرایی و تجددخواهی و تأکید بر ایران باستان در پاسخ دادن به این سؤال ناکام ماند. گفتمانی که در پاسخ به این سؤال مطرح شد راه‌حل را در بازگشت به خویشتن اسلامی یافتند که نتیجه‌ی آن انقلاب اسلامی ایران شد. حال سؤالی که در این پژوهش با آن روبه‌رو هستیم این است که آیا انقلاب اسلامی ایران پاسخی متفاوت به سؤال مشترک چه باید کرد تا از انحطاط و عقب‌ماندگی  و استبداد رهایی یافت؟ است.

1-1-2) اهداف پژوهش:

هدف از این پژوهش بررسی تاریخ معاصر ایران در برهه‌های زمانی مختلف در زمینه‌ی پاسخ‌گویی به سؤال مشترک چه باید کرد تا از انحطاط و عقب ماندگی رهایی یافت، می‌باشد. این که چرا انقلاب صورت گرفت؟ از چه زمانی گفتمان بازگشت به خویشتن، گفتمان غالب در حوزه فکری ایرانیان درآمد؟ و چرا ایرانیان آرزوهای خود را در بازگشت به اسلام جستجو کردند؟

1-1-3) کاربرد نتایج پِژوهش:

 نتایج این تحقیق می‌تواند مورد استفاده‌ی محققان حوزه‌ی انقلاب اسلامی، مؤسساتی که پیرامون انقلاب اسلامی تحقیق و پژوهش می‌کنند، هم‌چنین پژوهشگران، اساتید و دانشجویان این حوزه قرار گیرد.

 1-2) ادبیات پژوهش:

به طور کلی با مروری بر آثار و ادبیات تدوین شده در این حوزه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

– فرهاد شیخ فرشی(1381) در کتاب” روشنفکری دینی و انقلاب اسلامی”  در ابتدا به ارائه پیش‌درآمدی درباره جریان روشنفکری دینی پرداخته است. بحث اصلی این پژوهش با عنوان انقلاب مذهبی در اندیشه سیاسی روشنفکری دینی آغاز می­شود و سپس در جستجوی جایگاه روشنفکری دینی در مجموعه جریان­های سیاسی مخالف با حکومت پهلوی، ابتدا به تشریح هویت سیاسی این جریان وتعامل و تقابل روشنفکری دینی در ارتباط با دو جریان اصلی روحانیت شیعه و چپ مارکسیستی پرداخته است و برای تشریح نقش روشنفکری دینی در براندازی حکومت پهلوی بنیان‌هایی را مورد توجه قرار می‌دهد که روشنفکری دینی با ایجاد دگرگونی در آن­ها به فروپاشی پایه‌های دودمان حکومت‌گر پهلوی یاری رساند و سرانجام بحث شیوه برخورد روشنفکری دینی با حکومت پهلوی را بررسی می‌کند و در نهایت به تحلیل و ارزیابی آن می‌پردازد.

– محمد سالار کسرایی(1379) در کتاب “چالش سنت ومدرنیته در ایران از مشروطه تا1320″ به بررسی و شناخت موانع ساختاری  بر سر راه توفیق تجدد در ایران است. در این اثر بررسی اوضاع اجتماعی و اقتصادی ایران، آراء و نظرات پیشگامان مشروطه، انقلاب مشروطه، زمینه‌های اجتماعی عدم توفیق تجددگرایان در مشروطه و در نهایت نتایج سیاسی تجدد و تجددگرایان تا زمان حکومت رضا شاه مورد بحث قرار می‌گیرد.

ـ غلامرضا گودرزی(1386) در کتاب”تجدد ناتمام روشنفکران ایران” که مرور خلاصه شده‌ای بر مهم‌ترین منابع در ارتباط با مدرنیته و روشنفکران ایران است، بر وضعیت دوگانگی میان سنت و مدرنیته وتجدد ناتمام در ایران تأکید می‌کند و نقش روشنفکران را برای رهایی از وضعیت نابهنجار جامعه ایران بسیار حساس و مهم می‌داند.

– علی میر سپاسی(1384) در کتاب “تأملی بر مدرنیته ایرانی”به بحث درباره‌ی گفتمان‌های روشنفکری و سیاست مدرنیزاسیون در ایران پرداخته است و در باب روایت اروپایی مدرنیته و تصویری که از شرق در ذهن متفکران اروپایی وجود دارد، معتقد است که این نقدها یکی از راه­‌هایی است که می‌تواند سبب آسیب‌شناسی فرهنگ‌ها در فرآیند تحقق مدرنیته در کشورهای غیر غربی شود و با تأمل در باب امکان تحقق روایت‌های متنوع که از مدرنیته وجود دارد به این نتیجه می‌رسد که نه سنت و نه مدرن به خودی خود سبب سعادتمندی بشر نمی‌شوند. آن‌چه مهم است تعاملی می‌باشد که ما با سنت‌های فرهنگی و ارزش‌های دنیای مدرن برقرار می‌کنیم.

– امیر اکبری (1389) در پژوهشی با عنوان” مقایسه بین اندیشه‌ی سیاسی و جهان‌بینی روشنفکران عصر مشروطه و انقلاب اسلامی” برای درک اندیشه‌ی سیاسی روشنفکران ایران در دو برهه‌ی زمانی؛ دوران قاجار و سال­های منتهی  به انقلاب مشروطه و دوران پهلوی و سال­های منتهی به انقلاب اسلامی، تلاش کرده نشان دهد که چگونه استبداد و نظام استبدادی در ایران در مواجهه روشنفکران با غرب و فهم آن‌ها از مدرنیته تأثیرگذار بوده است. تمرکز اصلی این تحقیق فهم این نکته است که غرب‌گرایی روشنفکران دوره اول و غر‌ب‌ستیزی روشنفکران دوره دوم واکنشی در برابر استبداد حاکم بوده است، که در دوره اول غرب در کنار بعد استعماری و ستیزه‌گرش به مثابه آرمان‌شهری جلوه می‌کند که کلید حل مشکلات ناشی از نظام استبدادی به شمار می‌آید و بیش‌تر در قالب مفاهیم قانون، پارلمان،… درک می‌شود. و در دوره دوم بر زمینه شبه مدرنیزاسیون پهلوی، نمادی از استعمار حامی استبداد داخلی، تکنیک‌زدگی، ماشینیسم و … فهمیده می‌شود.

– محمد شفیعی­فر (1375) در پژوهشی با عنوان” درآمدی بر مبانی فکری انقلاب اسلامی؛ تحولات فکری- فرهنگی ایران واندیشه انقلاب اسلامی1332-1357″ ابتدا درآمدی بر مبانی فکری انقلاب اسلامی که برخی خطوط کلی را ترسیم کرده و در پرتو آن به مباحث عمیق‌تری می‌پردازد، بیان می‌کند و به این نتیجه می‌رسد که دوره‌ی تاریخی1332-1357، دوره بحران نظری و شکست عملی اندیشه‌ها و جریان‌های مادی و غیرمذهبی در حل مشکلات جامعه و دوره‌ی احیای اسلام و حاکمیت اندیشه و تفکر اسلامی است. زیرا بن‌بست اندیشه‌ها و جریان‌های وارداتی، مادی و غیرمذهبی در حل مشکل جامعه‌ی ایران، حاوی این پیام بود که در شرایط جدید باید پارادایم جامعی ایجاد شود که مبادی نظری جامعه‌ی سنتی و مذهبی را با نتایج و مسائل سیاسی_ اجتماعی عصر جدید پیوند داده و طرحی نو ارائه دهد.

– دکتر رحیم خستو (1390) در پژوهشی با عنوان”شریعتی، مدرنیته سیاسی  و انقلاب اسلامی” بیان می‌کند که شریعتی از روشنفکرانی است که سعی داشتند با تلفیق مفاهیم مدرن و دینی فارغ از معایب و نقصان آن به سنتزی جدید دست یابد. هم‌چنین در این پژوهش سعی شده برخی از مفاهیم مدرن در اندیشه‌ی شریعتی را نسبت به مدرنیته‌ی سیاسی مورد سنجش قرار دهد و تأثیر آن را در انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار دهد.

– محمدجواد نوروزی (1384) در پژوهشی با عنوان”انقلاب اسلامی وچالش سنت و مدرنیته”به بررسی چالش سنت و مدرنیته  و رهیافت انقلاب اسلامی در احیای ارزش‌های الهی و طرد مبانی مدرنیته پرداخته است و به این نتیجه می‌رسد که انقلاب اسلامی راهبردی موفق در برابر چالش سنت و مدرنیته و راهی نو فراروی ملت‌ها است.

اگر چه در هر یک از بررسی­های صورت گرفته در این زمینه می‌توان موارد مشابهی را مشاهده کرد، که پژوهشگران به بحث­ روشنفکری و انقلاب اسلامی از این زاویه پرداخته‌اند که انقلاب اسلامی از یک‌سو وامدار اندیشه‌های اسلامی بود که ریشه در مبانی و منابع اسلامی داشت، و از دیگرسو بر شناخت دقیق مدرنیته در غرب و انعکاس آن در ایران، با دو رویکرد التقاطی و غرب‌گرایی تکیه داشت که مفاهیم مدرنیته را به استخدام دین درآورد. اما تفاوت این پژوهش با آثار مذکور در این است که نگاه متفاوتی به انقلاب اسلامی و چگونگی وقوع آن دارد، یعنی این که قصد داریم انقلاب اسلامی را با توجه به گفتمان بازگشت به خویشتن و سؤال چه باید کرد تا از انحطاط و عقب‌ماندگی و استبداد که پس از شکست ایرانیان در جنگ با روسیه، مطرح شده و تا به امروز نیز این سؤال به قوت خود باقی است را مورد بررسی قرار دهیم.

13) فرضیات (یا سؤالات پژوهشی):

 1-3-1) سؤال اصلی

 “آیا انقلاب‌اسلامی پاسخی متفاوت به سؤال چه باید کرد تا از انحطاط و استبداد و عقب‌ماندگی رهایی یافت و به توسعه‌، استقلال، آزادی رسید، است؟”

 1-3-2) سؤالات فرعی

1-آیا انقلاب‌اسلامی را می‌توان با شکست نخبگان غیرمذهبی ملی‌گرا در پاسخ به سؤال چه باید کرد مرتبط دانست؟

2-آیا انقلاب اسلامی نتیجه‌ی طرح گفتمان بازگشت به خویشتن اسلامی است؟

3-آیا ایرانیان قصد داشتند، با انقلاب اسلامی به آزادی، توسعه، استقلال و جمهوریت از طریق اسلام برسند؟

1-4) روش تحقیق

این پژوهش  به روش توصیفی_تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای انجام می‌گیرد؛ نخست از طریق مطالعه و فیش‌برداری مطالب مربوط به موضوع تحقیق  جمع‌آوری و سپس با طبقه‌بندی یافته‌ها و تنظیم آن‌ها فصل‌های پایان‌نامه تدوین خواهد شد.

1-5) سازماندهی پژوهش

این پژوهش شامل هفت فصل می‌باشد، فصل اول کلیات تحقیقکه شامل طرح مسأله، اهداف پژوهش، کاربرد نتایج تحقیق، سؤالات پژوهش، روش تحقیق و در نهایت ادبیات موضوع می‌باشد؛ فصل دوم در پاسخ به سؤال چه باید کرد تا از انحطاط رهایی یافت به نخستین اقدامات اصلا‌ح‌گرایان از جمله عیاس‌میرزا، امیرکبیر، ملکم‌خان و…، پرداخته شده است؛ در فصل سوم دلایل انقلاب مشروطه، اهداف آن، گرایش ایرانیان به غرب و الگوگیری از آن در انقلاب و در نهایت فرجام انقلاب بررسی شده است؛ در فصل چهارم به تجددگرایی و اصلاحات پهلوی در پاسخ به سؤال چه باید کرد اشاره شده است؛ فصل پنجم به دوران فترت و ظهور جریا‌ن‌های سیاسی(حزب توده، جبهه‌ملی و کودتای 28مرداد) و نقش آن‌ها در بیداری مردم و استقلال خواهی ایرانیان مورد بررسی قرار گرفته است؛ فصل ششم به انتقاد از غرب و غرب‌زدگی و بازگشت به خویشتن در پاسخ به پرسش چه باید کرد؟ از دیدگاه روشنفکران ایرانی پرداخته است و در فصل هفتم  دولت پهلوی و نقش آن در رشد اسلام‌گرایی و شکل‌گیری انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار گرفته است و در نهایت با نتیجه‌گیری سخن را به اتمام می‌رسانیم.

تعداد صفحات این پایان نامه :306

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 
دسته‌ها: علوم سیاسی