پایان نامه رشته :رشته مذاهب اسلامی

عنوان : اندیشه‌ها و گرایش های اعتزالی نوین در اهل سنت

دانشگاه ادیان و مذاهب

دانشکده مذاهب

پایان نامه دوره کارشناسی ارشد رشته مذاهب اسلامی

 

عنوان:

اندیشه‌ها و گرایش های اعتزالی نوین در اهل سنت

استاد راهنما :

حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر سید حسن اسلامی

استاد مشاور :

حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر حمیدرضا شریعتمداری

آذرماه  1388

نام نویسنده در سایت منتشر نمی شود ولی در فایلی که پس از خرید در اختیار شما گذاشته می شود موجود است

:

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

کلیات…. 1

ضرورت تحقیق‌: 2

فرضیه تحقیق‌: 4

دامنه تحقیق‌: 4

پیشینه تحقیق‌: 5

روش تحقیق‌: 6

دشواری‌ها‌: 9

سپاسگزاری‌: 10

پیدایش و شکل‌گیری معتزله. 12

اصول عقیدتی معتزله. 15

اصول خمسه. 16

صاحب نظران و چهره های شاخص مکتب معتزله. 18

واصل بن عطا. 18

ابوهذیل علاف…. 19

ابراهیم نظام. 20

ابو علی جبایی… 21

قاضی عبدالجبار. 21

انشعابات فرقه‌ای معتزله. 23

نقش معتزله در تفکر اسلامی…24

علل ضعف و انحطاط معتزله. 29

عوامل تأثیر گذار بر شکل‌گیری تفكر اعتزالی… 35

1 – عوامل داخلی… 36

2 – عوامل خارجی… 38

عوامل تأثیر گذار بر شکل‌گیری تفكر اعتزالی نوین… 43

مقایسه عوامل شکل‌گیری معتزله قدیم و معتزله جدید‌: 49

آغاز تحقیقات درباره معتزله. 53

اعتزال نوین در جهان عرب…. 55

اعتزال نوین در شبه قاره هند.. 57

کتاب «المعتزلة بین القدیم و الحدیث». 64

کتاب «العصریون معتزلة الیوم». 69

کتاب «موسوعة الرد على المذاهب الفكریة المعاصرة». 73

کتاب «الاتجاهات العقلانیة الحدیثة». 76

دروس«شیخ سلمان العودة». 94

دروس شیخ صالح بن حمید.. 95

یک استفتاء و یک فتوا 97

انکار اعتزال نوین… 99

فضل‌الرحمان.. 115

محمد عابد الجابری… 119

نصر حامد ابو زید.. 123

محمد ارکون.. 125

حسن حنفی… 129

الف ـ سطح علمی و تخصصی..129

ب ـ سطح فرهنگی.. 130

ج ـ سطح عمومی و نوشته‌ها برای مردم. 130

طه حسین… 132

امین الخولی… 135

محمد احمد خلف الله… 136

ارزیابی و نتیجه‌گیری… 139

روش‌شناسی كلام معتزلی… 139

عقل‌گرایی در معتزله. 142

د‌‌ین د‌‌ر نگاه معتزله. 144

نتیجه‌گیری… 146

منابع فارسی‌: 152

منابع عربی‌: 154

منابع انگلیسی‌: 159

پیوست‌ها: 160

چکیده

در این پایان نامه سعی بر این است با تکیه بر آنچه در مورد تاریخ معتزله‌، بسترهای شکل‌گیری اندیشه اعتزال و عوامل موثر بر حیات فکری معتزله کلاسیک که شامل عوامل داخلی و خارجی است‌، می‌دانیم و نیز با بازخوانی افکار مهم ایشان ؛‌ شرایط سیاسی‌، اجتماعی جهان اسلام (اهل سنت) را در ابتدای قرن نوزدهم میلادی و اندیشه‌های متفکران معاصر اهل سنت و نیز افکار اصلاح طلبانی که کلید حل مشکلات مسلمانان را اصلاحات دینی می‌دانند، از نظر بگذرانیم تا دریابیم که آیا تفکرات این گروه از روشنفکران و متفکران اهل سنت‌، خاستگاهی اعتزالی دارند یا خیر؟ و اگر این تفکرات خاستگاه اعتزالی دارند‌، تاثیرپذیری این افکار و اندیشه‌ها از آموزه‌های اعتزالی به چه میزان است ؟ در مرحله بعد به این مساله می‌پردازیم که آیا می‌توان جریانی فکری را در جهان اهل سنت پی‌گیری نمود که واقعا وامدار عقاید معتزله باشند و در یک کلام آیا می توان گروهی از روشنفکران اهل سنت را یافت که بتوان عنوان نومعتزلیان معاصر را بر آن‌ها اطلاق نمود ؟ در واقع رساله حاضر به دنبال این است تا با مطالعه و ذکر نمونه‌هایی از افکار و اندیشه‌های افرادی چون شیخ محمد عبده‌، فضل‌الرحمان‌، محمد عابد الجابری‌، امین الخولی‌، نصر حامد ابو زید‌، محمد ارکون، حسن حنفی و دیگر اندیشمندان و متفکران معاصر اهل سنت‌، این نظریه را که گروهی از روشنفکران عرب در صدد تجدید حیات تفکر اعتزالی در جامعه اسلامی هستند را مورد بررسی قرار داده و چه بسا تایید کند و یا حداقل این مطلب را بیان کند که اگر چه احیای تمام زوایای تفکر اعتزالی هدف این گروه نیست‌، ولی تلاش آن‌ها برای احیای گرایش‌های عقلی و نگاه تأویلی به قرآن و نقد سنت‌های مخالف عقل و نیز اعتقاد به اختیار انسان کاملا با رویکرد اصلی معتزله همسو و همخوان است؛ پس می‌توان ادعا نمود که جریان نومعتزله در حال سر بر آوردن از میان مباحث علمی می باشند‌، هر چند صاحبان این افکار‌، از پذیرش عنوان اعتزال‌، سر باز می‌زنند.

واژگان کلیدی: اعتزال‌،‌ نومعتزلیان‌، عقل‌گرایی‌، اصلاح طلبی.

کلیات

تفكر اعتزالی بنا به اذعان بسیاری از پژوهشگران و اندیشمندان تاثیر زیادی در تاریخ تفكر اسلامی داشته است. بسیاری از محققان‌، اعتزالیون را بنیانگذارن علم كلام می دانند. برخی‌، اندیشه‌های ایشان را موثرترین تفكر جهت دفاع از پایه‌های اسلام دانسته‌، از آن ستایش می‌نمایند. اندیشه اعتزال زمانی شكل گرفت كه جامعه اسلامی در تار و پود جبرگرایی اسیر شده بود و اعتقاد به قضا و قدر حتمی الهی كه توسط حكومت امویان ترویج می‌شد راه خردورزی و عقل گرایی را بر مسلمانان بسته بود و تمام انرژی و پتانسیل عالمان دینی صرف قرائت و تفسیر قرآن آن هم با تكیه بر آرای صحابه كبار می‌گشت.

در چنین فضای بسته سیاسی‌، ‌اجتماعی و فرهنگی كه تمام راه ها را بر مسلمانان بسته بود و برای ایشان فقط راه اطاعت و بندگی خلفای اموی را گشوده بود و بسیاری از علما و فقهای آن زمان اطاعت از خلیفه را كه جانشین پیامبر خوانده می‌شد‌، مانند اطاعت از شخص رسول اكرم معرفی می‌نمودند معتزله پا به عرصه وجود نهاد و روحی تازه در کالبد جامعه اسلامی دمید‌، هم از جهت ایجاد افكار نو و معرفی آن‌ها به مسلمانان و هم از راه به چالش كشیدن آموزه‌هایی كه تا آن روزگار جزو مسلمات دینی شمرده می‌شد و كسی را یارای مقابله با آن‌ها نبود.

معتزلیان با تكیه بر تعقل كه قرآن بارها و بارها بر آن تاكید نموده و متفكران و اندیشمندان را برتر از جاهلان و مقلدان معرفی نموده و نیز با بهره گرفتن از روش‌های فلسفی و منطقی یونانیان به مقابله با جبرگرایی افراطی حاكم بر جامعه آن روز پرداختند و اركان این اندیشه انحرافی را كه توسط حاكمان اموی پایه‌ریزی و تثبیت شده بود به لرزه درآوردند.

برخی از ایشان با ترجمه آثار مختلف علمی و فلسفی فرهنگ‌های یونانی و ایرانی توانستند‌، دانشمندان مسلمان را با این افكار و اندیشه‌ها آشنا كنند و علاوه بر آشنایی با روش‌های جدل و مناظره و نیز اندیشه‌های الاهیاتی این فرهنگ‌های كهن توانستند از این افكار و روش‌های اثبات آن‌ها جهت مقابله با افكار الحادی و شرك آلود ملت‌هایی كه به تازگی به قلمرو حكومت اسلام وارد می‌شدند استفاده نموده و در برابر سیل عظیم مشكلات عقیدتی و شبهاتی كه از سوی آنان بیان می‌شد مقاومت نموده و از عقاید و معارف اسلامی دفاع كنند. معتزلیان در طول عمر نسبتا كوتاه خود‌، در حالی كه زیر ضربات شدید مخالفان خود بودند و از سوی برخی فقها به ارتداد و كفر ایشان حكم داده می‌شد و از سوی حكومت‌های وقت نیز (جز برخی زمان‌های كوتاه) زیر شدیدترین فشارها بودند در عرصه فرهنگ و اندیشه اسلامی توانستند خدمات ارزنده‌ای به تفكر اسلامی ارائه دهند و راه را جهت پویایی آن هموار سازند.

تعداد صفحات این پایان نامه : 171

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        *       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

 

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :